Richting 2040 zijn er 450.000 extra levensloopbestendige woningen nodig. Dat blijkt uit berekeningen van Syntrus Achmea en zorgverzekeraar Zilveren Kruis met onderzoeksbureau ABF. Het bouwen van deze woningen zorgt voor meer passend aanbod voor het groeiende aantal (alleenwonende) ouderen en kan ook voor een deel het oplopend tekort aan personeel in de zorg en mantelzorgers opvangen.

Levensloopbestendig wonen scheelt in uren benodigde zorg
Jeroen Kemperman, senior manager strategie van Zilveren Kruis, onderdeel van Achmea: ‘Om de oplopende druk op de zorg te ontlasten, helpt het als mensen langer veilig thuis kunnen blijven wonen. Tegelijkertijd is het van belang dat er daardoor geen extra druk bij mantelzorgers terechtkomt. Om dat te bereiken, zijn er ander type woningen nodig. Levensloopbestendige woningen zijn zo opgezet dat de kans op ongelukken kleiner is en daarnaast is ook meer sociaal contact mogelijk. Extra zorg is binnen handbereik met alarmering en monitoring thuis. Het scheelt substantieel in uren zorg en mantelzorg wanneer iemand met een redelijke tot flinke zorgvraag levensloopbestendig woont en de zorg wordt gebundeld op locatie. Onze experts schatten dat er in een levensloopbestendige woning gemiddeld 8 uur per week nodig is van een zorgverlener en 7 uur van een mantelzorger bij een lichte zorgvraag. Bij een zwaardere zorgvraag zal er per week 16 uur van zorgverleners nodig zijn en 7 uur van mantelzorgers. In zowel een verzorgingstehuis als in een gewone woning zijn bij die zwaardere zorgvraag naar schatting 24 uren zorg nodig. Doorrekening van de cijfers richting 2040 laat zien dat het bouwen van 450.000 geschikte woningen kan leiden tot een vermindering van druk op de zorg met ruim 100.000 zorgvacatures. Extra vacatures die door de eveneens vergrijzende arbeidsmarkt anders nauwelijks in te vullen zouden zijn. Ook zijn er 130.000 minder mantelzorgers nodig.’

Huidige woningmarkt niet toegerust op vergrijzing
In 2040 telt Nederland 4,8 miljoen 65-plussers tegenover 3,1 miljoen nu. Van deze groep wonen in 2040 1,7 miljoen mensen alleen, waar dit er nu 900.000 zijn. De vraag naar zorg en mantelzorg neemt hierdoor sterk toe. De huidige woningmarkt en het zorgaanbod zijn niet toegerust op de aankomende demografische veranderingen. Jeroen Kemperman: ‘Wijziging van bestemmingsplannen en woningbouw hebben lange doorlooptijden, daarom is het van belang om niet te wachten met bouwen van levensloopbestendige woningen. Het lost niet de hele puzzel op, want het aantal ouderen verdubbelt bijna, terwijl de beroepsbevolking amper groeit. Het helpt wel.’

Langer veilig en comfortabel wonen in levensloopbestendige woningen
Daan Tettero van de vastgoedtak Syntrus Achmea: ‘Levensloopbestendige woningen zijn geschikt om in te blijven wonen, ook als levensomstandigheden veranderen door bijvoorbeeld ouderdom, een ziekte of een beperking. Hier kunnen we zorg bieden op locatie en mogelijkheden creëren voor sociale interactie. Het gaat bijvoorbeeld om appartementen, maar ook (gelijkvloerse) woningen in hofjes of in een daarop ingerichte wijk. Een deel van de ouderen wil zelf echt niet verhuizen, maar veel ouderen die dat wel willen, kunnen dat niet omdat er nu nauwelijks woonalternatieven zijn. Het is vaak een onmogelijke keuze: óf blijven wonen in de eengezinswoningen terwijl ze nog maar met zijn tweeën of alleen zijn óf het verpleeghuis. Dat moet veranderen. Het is belangrijk dat er meer keuze komt op de woningmarkt en we beter inspelen op de demografische ontwikkelingen. Meer passende woningen voor de oudere doelgroep stimuleert bovendien de doorstroming op de woningmarkt.’

Achmea roept op tot samenwerking 
Achmea ontwikkelt zelf nieuwe woonvormen met slimme aanpassingen in huis. In april dit jaar werd de Nieuwe Sint Jacob geopend, een groot levensloopbestendig woonconcept in Amsterdam. Afgelopen zomer werd een portefeuille van 32 woon-zorgcomplexen aangekocht. Syntrus Achmea is voornemens om – namens haar klanten ­– jaarlijks 1.500 tot 2.000 levensloopbestendige woningen te realiseren, in nauwe samenwerking met overheden, woningcorporaties en andere marktpartijen. Achmea roept ook andere partijen op om te investeren in de ontwikkeling van dit type vastgoed. Daarbij wordt de samenwerking opgezocht met gemeenten en zorgverleners, zodat bij de realisatie van levensloopbestendige woningen direct rekening kan worden gehouden met de bestemmingsplannen en zorg aan huis.

De afgelopen zomers werd het af en toe erg heet in Nederland. Met 40,7 graden mat het KNMI op 25 juli in Gilze Rijen de hoogste temperatuur ooit. Door klimaatverandering zal dit waarschijnlijk steeds vaker gebeuren. Iedereen heeft zijn eigen aanpak om het koel te houden. Op het heetst van de dag blijven mensen binnen, met de gordijnen dicht. De verkoop van airco’s nam in 2018 met 150 procent toe ten opzichte van 2017. Van dit jaar zijn de cijfers nog niet bekend, maar een woordvoerder van Nederlandse Vereniging van Luchtbehandeling en Koudetechniek zegt van leveranciers signalen te hebben ontvangen dat Nederlanders ook dit jaar weer meer airco’s kochten.

Vereniging Eigen Huis maakt zich zorgen
Vereniging Eigen Huis merkte afgelopen zomer op dat de temperatuur vooral in nieuwbouwwoningen opliep. Die worden soms té warm, door gebrek aan goede ventilatie en zonwering. “Hiermee ontstaat een serieus risico op oververhitting en een ongezond binnenklimaat”, schreef de vereniging aan minister Ollongren van Binnenlandse Zaken. “Door een veranderend klimaat krijgen we te maken met (veel) meer dagen met extreem hoge temperaturen. Bij de bouw van woningen wordt te weinig rekening gehouden met het op een natuurlijke manier buitenhouden en afvoeren van warmte.” “Oudere woningen hebben vaak een dak dat een beetje oversteekt, zodat er minder zon binnenvalt en er meer schaduw is”, legt woordvoerder Hans André de la Porte van Vereniging Eigen Huis uit. “Nieuwbouwwoningen hebben dat minder, en als je daarover niets in het Bouwbesluit vastlegt, gebeurt het ook niet.”  Er worden wel koele nieuwbouwwoningen opgeleverd, zegt hij. Die worden bijvoorbeeld uitgerust met bodemwarmtepompen en zogenoemde Warmte-Koude-Opslaginstallaties.

Wat kun je zelf doen?
“Het beste is om te voorkomen dat de woning te veel wordt opgewarmd. Dat kan bijvoorbeeld met dakoverstekken, (automatische) zonwering, ventilatiemogelijkheden - ramen moeten open kunnen - en een slimme bomenplant”, schreef de vereniging aan de minister. In de hete zomer van 2018 verkochten tuincentra veel meer parasols, barbecues en zwembaden. Toen de ergste hitte voorbij was, zagen ze de verkoop van struiken en planten aantrekken. En begin dit jaar leken mensen al meer aandacht te hebben voor de dreiging van een droog seizoen. Zo werden bij IntraTuin in Leidsche Rijn veel meer regentonnen verkocht, zodat mensen bij droogte toch nog hun tuin kunnen begieten. Ook kochten mensen fors meer planten die met weinig water kunnen groeien.

Driedubbelglas
Volgens André de la Porte is een bekend probleem met nieuwbouwwoningen dat ze over driedubbel glas beschikken. “Dat isoleert goed en houdt de warmte dus goed vast. Je zult dus aanvullende maatregelen moeten nemen om overvloedige zonnewarmte kwijt te kunnen raken.” Een eenvoudige oplossing is goede zonwering. Maar een mechanisch ventilatiesysteem kan ook veel doen, mits het goed is ingebouwd.Toch komt er nog meer kijken bij het klimaatbestendig maken van een huis. “Al die betegelde voor- en achtertuinen zorgen ervoor dat regenwater niet goed kan worden afgevoerd. En dat is een serieus probleem als er in korte tijd veel regen valt.”

Nieuwe regelgeving
Minister Ollongren neemt de problemen van oververhitting serieus, heeft ze de Vereniging Eigen Huis laten weten. Eind augustus kondigde ze aan regels op te nemen in het Bouwbesluit, waar alle regelgeving voor nieuwbouw in staat. De regels moeten ervoor zorgen dat zelfs bij extreme hitte buitenshuis de temperatuur binnen acceptabel blijft, zonder onnodig energie te verbruiken - bijvoorbeeld door airco’s te installeren. Kortom: bij het bouwen al rekening houden met extreem warme temperaturen, zodat er niet achteraf nieuwe oplossingen moeten worden ingebouwd. In juli volgend jaar gaat er nieuwe regelgeving in die betrekking heeft op de maximale temperatuuroverschrijding die in nieuwbouwwoningen plaats mag vinden. André de la Porte: “Daar zijn we blij mee.”

‘Weinig duidelijke informatie’
Nederlanders hebben na deze twee warme zomers ook meer aandacht voor de toegenomen hitte in huis. Ze denken dat hitte het grootste klimaatrisico is voor hun woning, vóór hevige regenval en overstromingen. Dat blijkt uit de Klimaatadaptatiemonitor van Achmea. Wel vinden ze dat er weinig duidelijke informatie beschikbaar is over het klimaatbestendiger maken van hun woning. De meeste Nederlanders hebben er nog nooit informatie over ontvangen. Ze hebben daar wel degelijk behoefte aan en kijken daarbij vooral naar de overheid. De gemeente zou burgers beter moeten informeren over wat ze zelf kunnen doen om hun woning te beschermen tegen extreem warme temperaturen en andere gevolgen van klimaatverandering.