Zo maakte Achmea Real Estate op haar eigen biobased stand bekend dat zij met Faculteit Bouwkunde TU Delft, PME pensioenfonds een Biobased Design Team starten. Een wat?  Dit wordt een team van wetenschappers, inclusief een beoogd hoogleraar, bij de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Zij gaan van start met het vergroten van kennis en kunde over het ontwerpen van gebouwen met hout en andere biobased materialen, zoals vlas en hennep. Het team gaat onderzoek doen naar deze materialen en onderwijs geven aan studenten over de mogelijke toepassingen. Doel is het aanjagen van de transitie naar biobased bouwen, om zo de CO2-productie in de hele keten te reduceren.  De bouw van woningen, winkels en kantoren gaat nu namelijk nog gepaard met een heel hoge CO2-uitstoot.

Dan de oude V&D in Roosendaal. Die wordt opnieuw ontwikkeld. Voor de herontwikkeling van ongeveer 13.500 vierkante meter vastgoed in het centrum van Roosendaal tekenden Achmea Real Estate, PME pensioenfonds, Van Omme & De Groot en VODG een overeenkomst. Bij de herontwikkeling van de voormalige V&D wordt op grote schaal gebruikgemaakt van houten materialen. De nieuwe appartementencomplexen gaan grotendeels bestaan uit Cross Laminated Timber oftewel kruislaaghout, een innovatief houtbouwproduct. Daarmee verwachten we een CO₂-reductie van 20.300 ton per jaar, vergelijkbaar met het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van ongeveer 3.500 huishoudens. De naam van de herontwikkeling, Roosenboom, is een verwijzing naar Roosendaal en het hout dat wordt gebruikt in de constructie.  

Ten slotte maakte Achmea Real Estate deze week bekend dat ze een langjarige samenwerking aangaat met de vastgoedmanagers REBO, MVGM, Cushman & Wakefield en Vb&t. Hiervoor werden dinsdag 13 juni tijdens de vastgoedbeurs Provada de contracten getekend. Na een zorgvuldige marktconsultatie gaat Achmea Real Estate over van zeven naar vier beheerders voor haar vastgoedmanagement. Voor de woningenportefeuille staan REBO en MVGM opgesteld. Voor retail is dat Cushman & Wakefield en voor zorgvastgoed Vb&t en MVGM. Achmea Real Estate gaat voor het vastgoedmanagement samenwerken met de partijen in één IT-systeem, vertelde Annemarie Maarse, director Assetmanagement. “We gaan bewust voor langdurige samenwerkingen, omdat we zo met dedicated teams de samenwerkingen verder kunnen ontwikkelen en daarin kunnen investeren. Doel is de tevredenheid van onze huurders verder te vergroten en efficiënter te werken. Dit draagt niet alleen bij aan onze ESG-doelstellingen, maar zorgt ook voor betere financiële rendementen voor onze institutionele klanten.”

De NZIA brengt verzekeraars wereldwijd bijeen om hun aandeel in de transitie naar een klimaatneutrale economie kracht bij te zetten. Achmea wil daar graag een betekenisvolle bijdrage aan leveren. Het protocol helpt Achmea de eerste science-based targets te gaan stellen voor onze verzekeringsportefeuille, richting klimaatneutraal uiterlijk 2050. Alle leden van de NZIA zullen binnen 6 maanden hun eerste doelen bekend maken.

Bianca Tetteroo, voorzitter Raad van Bestuur bij Achmea: “Vanuit onze visie ‘Duurzaam Samen Leven’ willen wij duurzame waarde creëren voor onze klanten, onze medewerkers, ons bedrijf én de samenleving. Duurzame waardecreatie betekent ook dat we onze verantwoordelijkheid nemen om een bijdrage te leveren aan het realiseren van de wereldwijde klimaatdoelen door onze beleggings- en verzekeringsportefeuilles om te zetten naar klimaatneutraal uiterlijk in 2050. Als lid van de NZIA zijn we trots op het vandaag gelanceerde Target Setting Protocol en gaan we werken aan het vaststellen en bekendmaken van onze doelen in de komende maanden.”

Klimaatneutraal als organisatie, belegger & verzekeraar
Achmea heeft in 2015 de Paris Pledge for Action en in 2019 het Klimaatcommitment van de Financiële Sector ondertekend waarin we aangeven hoe we vanuit onze rol als belegger en financier invulling geven aan het Nederlandse Klimaatakkoord. In 2021 hebben wij ons aangesloten bij de Net-Zero Insurance Alliance (NZIA). Eind 2022 hebben we ons eerste Klimaat Transitieplan gepubliceerd.

De nationale en internationale klimaatdoelen vergen een enorme transitie. Samen met andere organisaties- en bedrijven, overheden en onze klanten zetten we ons in om verdere klimaatverandering tegen te gaan. Vanuit onze visie ‘Duurzaam Samen Leven’ willen wij duurzame waarde creëren voor onze klanten, onze medewerkers, ons bedrijf én de samenleving. Dit betekent ook dat we onze verantwoordelijkheid nemen om een bijdrage te leveren aan de transitie naar een duurzame economie en het realiseren van de wereldwijde klimaatdoelen.

Klimaatcommitment en eigen doelen
Achmea heeft zich, samen met andere financiële instellingen, via het Klimaatcommitment van de Financiële Sector gecommitteerd aan de klimaatdoelen uit het Nederlandse Klimaatakkoord. Achmea is zich bewust van de belangrijke functie die financiële instellingen innemen in de overgang naar een CO₂-neutrale samenleving. Als bedrijf, verzekeraar, belegger en financier leggen we de lat voor onszelf hoog en hebben de volgende doelstellingen gesteld.  Een klimaatneutrale:

• bedrijfsvoering in 2030.
• vastgoedportefeuille en hypotheekportefeuille in 2050.
• beleggingsportefeuille in 2040 (aandelen en bedrijfsobligaties).
• beleggingsportefeuille in 2050 (overige relevante asset klassen).
• verzekeringsportefeuille uiterlijk in 2050.

In het Klimaat Transitieplan is beschreven welke acties Achmea onderneemt om deze doelen te bereiken.

Voortdurend aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen en inzichten
De ontwikkelingen om ons heen gaan snel. Er komen steeds nieuwe klimaatinzichten, wetgeving, data en meetmethodes. Hierdoor ontstaan ook nieuwe inzichten die ertoe kunnen leiden dat we ons doelen en plannen tussentijds moeten bijstellen. Dit plan actualiseren wij daarom jaarlijks.

Als groot belegger oefenen we invloed uit op behoud en bevordering van biodiversiteit. Achmea Investment Management zet zich actief in voor het behoud en de verbetering van biodiversiteit via de Achmea IM beleggingsfondsen, samenwerking, (collectief) engagement, ESG-integratie en uitsluitingen. In 2021 hebben wij ons dan ook verbonden aan de ‘Finance for Biodiversity Pledge’, de biodiversiteitsgelofte, waarmee we de snel afnemende biodiversiteit op de agenda zetten van financiële instellingen. Samen met klanten maken we beleid en zetten we concrete stappen in de beleggingen. In de Aanpak Biodiversiteit die vorige week is gelanceerd (download bij dit artikel) wordt duidelijk dat Achmea IM het werk aan biodiversiteit verder uitbreidt, door:

• uiterlijk in 2023 de biodiversiteitsimpact van de beleggingen te meten, om zo concrete doelen te stellen die de negatieve impact op biodiversiteit beperken en de positieve impact vergroten.
• met nog meer klanten krachten te bundelen om beleid op biodiversiteit te maken, de bijbehorende risico’s voor de beleggingsportefeuille in kaart te brengen en mee te nemen in beleggingsbeslissingen en de mogelijkheden te onderzoeken om te investeren in biodiversiteitsbehoud en -herstel.
• meer en langdurige engagement te voeren met ondernemingen die een grote negatieve impact hebben op biodiversiteit. Dit zetten we, indien nodig, kracht bij via stemmen en uitsluiten.

Maar ook dichtbij en direct zichtbaar voor Achmea collega’s werken we aan meer biodiversiteit, zo hebben we op onze kantoorlocaties in Zeist en Apeldoorn biodiversiteitstuinen aangelegd waarbij de focus ligt op het beschermen van de aanwezige fauna. Denk aan het hergebruik van snoeiafval voor beschuttingen (in plaats van dit af te voeren) en minder maaien dat zorgt voor ‘natuurlijker’ uitziende groenzones.

Positieve waardering in onderzoek de Eerlijke Verzekeringswijzer
Afgelopen donderdag werden de resultaten bekend gemaakt van het onderzoek van de Eerlijke Verzekeringswijzer naar hoe verzekeraars zich inzetten voor biodiversiteit. Met een 8 als rapportcijfer eindigde Achmea op de tweede plaats achter a.s.r. “Een mooie score natuurlijk en een erkenning van onze inspanningen op dit gebied. En tegelijk een aanmoediging om op de ingeslagen weg verder te gaan,” aldus Ronald Vermeulen, senior adviseur MVO bij Achmea.

Wil je meer weten over de duurzaamheidsinitiatieven van Achmea, kijk op:
https://www.achmea.nl/waar-we-voor-staan/duurzaamheid
https://eerlijkegeldwijzer.nl/verzekeringswijzer/kom-in-actie/verzekeraars-doen-te-weinig-voor-biodiversiteit/ 

Achmea staat voor Duurzaam Samen Leven. De sociale, morele en ecologische voetafdruk van onze producten en diensten is onlosmakelijk verbonden met de bedrijfsvoering van onze partners en leveranciers. Daarom wil Achmea de duurzaamheidsprestaties van haar (potentiële) leveranciers inzichtelijk hebben, kunnen volgen en daarover gericht het gesprek kunnen voeren.  

Deze maand benadering eerste leveranciers 
Enkele leveranciers van Achmea zijn al aangesloten bij EcoVadis. Andere leveranciers worden de komende periode benaderd met het verzoek zich te laten beoordelen. Met de uitkomsten hiervan kijkt Achmea samen met leveranciers hoe zij hun duurzaamheidsprestaties kunnen verbeteren. 
Eerder maakte Achmea al bekend dat het bedrijf zich committeert aan een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030, een klimaatneutrale beleggingsportefeuille in 2040 en een klimaatneutrale verzekeringsportefeuille uiterlijk in 2050.

Over Ecovadis
EcoVadis betrekt bedrijven bij duurzaamheidsbenchmarking en -monitoring, om risico's te beperken en hun prestaties te verbeteren. De methode omvat 21 criteria in vier thema's: milieu, arbeids- & mensenrechten, ethiek en duurzaam Inkopen. Deze criteria zijn gebaseerd op internationale duurzaamheidsnormen. EcoVadis voorziet organisaties van de belangrijkste indicatoren en context die zij nodig hebben om beslissingen te nemen, nieuwe kansen te ontdekken en prestaties te verbeteren.

De Net-Zero Insurance Alliance is een initiatief van de Verenigde Naties. Het brengt toonaangevende verzekeraars wereldwijd bijeen om hun aandeel in de transitie naar een klimaatneutrale economie kracht bij te zetten. Achmea wil daar graag een betekenisvolle bijdrage aan leveren.

Achmea legt de lat hoog
Bianca Tetteroo, voorzitter Raad van Bestuur over deze belangrijke stap: “We leggen de lat hoog voor onszelf. Vanuit onze visie ‘Duurzaam Samen Leven’ willen wij duurzame waarde creëren voor onze klanten, onze medewerkers, ons bedrijf én de samenleving. Door nu zoveel mogelijk te versnellen, nemen we verantwoordelijkheid en schuiven we die niet door naar de toekomst. Vorige generaties konden op ons rekenen; komende generaties mogen dat ook. Klimaatverandering is een belangrijk thema voor Achmea. We helpen onze klanten en de samenleving bij deze transitie. En samen met partners zetten we ons in om verdere klimaatverandering tegen te gaan. De toetreding tot de Net-Zero Insurance Alliance past daar perfect in.”

Actieve bijdrage aan het Insured Emissions initiatief
Met de duurzaamheidsambities en het toetreden tot de Net-Zero Insurance Alliance verbindt Achmea zich aan een transitiepad dat is gebaseerd op Science Based Targets. In lijn daarmee dragen we ook actief bij aan het initiatief Insured Emissions van het Platform for Carbon Accounting Financials (PCAF). Via dit initiatief ontwikkelen we een standaard voor het meten en rapporteren over CO₂-emissies van verzekeringsportefeuilles.

Invloed als belegger
Vanuit onze rol als belegger kunnen we ook invloed uitoefenen op behoud en bevordering van biodiversiteit. In navolging van de ondertekening van de Finance for Biodiversity Pledge door Achmea Investment Management eind 2020, heeft Achmea dit nu ook gedaan. De Pledge is een initiatief van een groep Europese financiële instellingen die onder het EU Business and Biodiversity Platform samenwerken vanuit de behoefte om bij te dragen aan het behoud en versterking van natuur en biodiversiteit. De ondertekening hiervan is op 22 september 2021 bekendgemaakt.

Engagement
Achmea maakt het voornemen om invloed uit te oefenen concreet door ook deel te nemen aan het collectieve engagement ‘Building sustainable protein supply chains' van FAIRR. Dit is een organisatie die zich richt op de ESG-impact van voedselproductie, bijvoorbeeld in relatie tot de intensieve veehouderij en de productie van soja. Deze sectoren hebben een grote impact op diverse duurzaamheidsthema’s: van watergebruik, CO2-uitstoot tot gezondheid. Via dit collectieve engagement wil FAIRR bedrijven met name stimuleren om de transitie te maken van vleesproductie naar meer vegetarische producten met een lagere klimaat- en milieu-impact.

Invloed op duurzaamheidsthema's 
Engagement is onderdeel van duurzaam of maatschappelijk verantwoord beleggen (MVB). Kort gezegd kun je als belegger op verschillende manieren invloed uitoefenen op duurzaamheidsthema’s. Je kunt stoppen met het investeren in vervuilende, niet duurzame bedrijven (uitsluiten). Zo is Achmea per 1 januari 2021 gestopt met beleggen in bedrijven die meer dan 5% van hun omzet halen uit kolen, de winning van teerzandolie, arctische olie/gas of uit schalieolie/-gas. Een andere manier is om te stemmen op (klimaat)resoluties die worden ingebracht tijdens aandeelhoudersvergaderingen. Onze grootste inspanning binnen het MVB-beleid is echter gericht op een andere manier van invloed uitoefenen: door in gesprek te gaan als aandeelhouder. Deze dialoog met bedrijven heeft als doel dat zij meer gaan bijdragen aan een duurzame samenleving. Dit wordt ook wel engagement genoemd. Met het collectieve engagement binnen FAIRR worden de krachten van beleggers en investeerders gebundeld om duurzaamheid aan de hand van de ESG-thema’s (zie voorwoord) voor een uitleg over ESG) in de voedselsector te stimuleren.

Wat gaaf dat jij onze lens hebt gebruikt! Hoeveel vrienden, vriendinnen, ouders, opa’s en oma’s heb jij in een boom veranderd? Wij hebben deze lens gemaakt omdat we bomen erg belangrijk vinden. Ze zorgen namelijk voor frisse lucht en dienen als huis voor veel dieren. Help je ons dit delen? Hieronder lees je meer over wat Achmea allemaal met bomen doet.

Open deze link op een telefoon met snapchat of scan deze QR code in scapchat.

Achmea & Landlife

Achmea heeft geld geïnvesteerd in Landlife Company. Landlife is een bedrijf dat nieuwe bomen gaat planten op plekken waar bossen zijn verdwenen. Wij helpen Landlife om wereldwijd een gebied van 4 miljard voetbalvelden vol te planten met bomen. Zo kunnen we heel veel CO₂ uit de lucht halen en hopen we dat de aarde hierdoor minder opwarmt.

1 miljoen bomen

Als bedrijf stoot Achmea zelf ook CO₂ uit. Denk maar aan de kantoren waar mensen werken en de auto’s waar medewerkers in rijden om naar kantoor te gaan. Om ervoor te zorgen dat al deze CO₂ ook weer uit de lucht verdwijnt, hebben we Landlife Company gevraagd om 1 miljoen bomen te planten voor Achmea. En dat zijn ze aan het doen in IJsland en Australië. Meer weten? Bekijk ook eens het YouTube kanaal van LandLife.

Plaatjes: afkomstig van Landlife

Verzekeraar Achmea onderzoekt sinds 2019 hoe Nederlanders hun huis klimaatbestendig maken, en of ze weten hoe dat moet. De derde Klimaatadaptatiemonitor verschijnt deze week en opnieuw blijkt dat veruit de meeste Nederlanders niet (goed) weten hoe ze aan de slag kunnen om hitte of wateroverlast tegen te gaan. 

Verder komen de uitslagen overeen met de eerdere edities van de monitor: 

• De meeste mensen (94%) weten niet hoe ze hun woning klimaatbestendig kunnen maken. 
• Twee derde vindt het onderwerp belangrijk en wil dat er meer aandacht voor is. 
• Een derde neemt wel enkele maatregelen of heeft hier plannen voor, zoals meer groen of isolatie, maar koppelt dit niet direct aan klimaatbestendigheid. 

De behoefte aan kennis over klimaatbestendig wonen is nog steeds groot. Hoewel meer Nederlanders de afgelopen tijd informatie hierover ontvingen, geeft nog steeds ruim de helft van de Nederlanders aan nooit te zijn geïnformeerd over de mogelijkheden. De meeste ondervraagden (37%) kijken hiervoor naar de overheid, en pas daarna naar de verhuurder (20%), energieleverancier (17%), waterschap (17%), verzekeraar (14%) of anderen. 

Volgens Delfos is de overheid inderdaad van groot belang: “Vooral op lokaal niveau, waar de overheid het dichtst bij de burger staat. Maar wij zien zeker ook een rol voor onszelf om kennis te delen, advies te geven aan onze klanten over de eenvoudige, maar effectieve maatregelen die zij kunnen nemen. Overheid, burgers en bedrijven kunnen en moeten hier meer gezamenlijk in optrekken.” 

“De uitslag van het onderzoek baart ons zorgen”, zegt Delfos. “Nederland past zich te langzaam aan het veranderende klimaat aan. Uit het onderzoek blijkt dat ruim de helft van de Nederlanders zich weinig tot geen zorgen maakt over hun woning door het veranderde klimaat. Dit komt doordat zij al maatregelen hebben getroffen of denken nog genoeg tijd te hebben om maatregelen te treffen, maar in een aantal gevallen ook omdat men denkt dat het zo’n vaart niet zal lopen. Het aandeel Nederlanders dat zich (heel) veel zorgen maakt over hun woning is licht gestegen ten opzichte van 2020." 

Achmea biedt consumenten verschillende diensten aan om hun woning klimaatbestendiger te maken. Voorbeelden zijn de groene daken van Interpolis en de zonnepanelen en isolatiemogelijkheden van Centraal Beheer. Daarnaast hebben Centraal Beheer en Interpolis recent de opstal- en inboedelverzekeringen uitgebreid met overstromingsdekking. Delfos: “Voorheen werden overstromingsrisico’s niet verzekerd. Dat doen we nu wel. Zo spelen we in op de gevolgen van klimaatverandering en dragen we bij aan het beperken daarvan. En werken we aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving.”

Change inc heeft de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek mooi samengevat in een infographic. Je kan deze downloaden links naast dit artikel, onder 'downloads'. 

‘Klimaatverandering moest tot voor kort via foto’s tot ons komen, nu gebeurt het in onze straten’, legt Diederik Samsom uit. De politicus, die werkt als kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans in Brussel, staat aan de basis van de Green Deal - het plan om Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. Samsom vertelt erover tijdens het Achmea-webinar De EU Green Deal en duurzaam verzekeren.

‘We hadden een blanco blad’, omschrijft Samsom de vormgevingsfase van de Green Deal. ‘Daarmee onderscheidt dit plan zich van de normale milieuplannetjes uit Brussel. We konden een ambitie opschrijven die niet geremd werd door compromissen, door twijfels over wat haalbaar en betaalbaar is. Daarom die enorme ambitie: volledig klimaatneutraal zijn in 2050.’

Bianca Tetteroo, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea, onderschrijft het belang van de Green Deal, en geeft aan dat ook Achmea daarin belangrijk kan zijn: ‘Goed doen voor de samenleving en onze toekomst als verzekeraar gaan hand in hand.’ En dus wil Achmea volop kennis inzetten op klimaatvraagstukken, en alles in het werk stellen om de tien miljoen klanten voorop te laten lopen op het gebied van duurzaamheid.

Nieuw momentum

In het verleden heeft Samsom geregeld plannen zien sneuvelen die bedoeld waren om klimaatverandering tegen te gaan. Nu is hij ervan overtuigd dat het moment daar is om echt door te pakken. ‘In 2008 leek het al te gebeuren, toen Al Gore met zijn documentaire An Inconvenient Truth Europa binnenliep. Europese regeringsleiders riepen elkaar op om iets te doen aan klimaatverandering. De inkt van de plannen was nog niet droog, of de bank van de Lehman Brothers stortte in, en we kwamen in een wereldwijde crisis terecht.’

Een soortgelijk scenario had plaats kunnen vinden na de uitbraak van de coronacrisis, vlak na het opstellen van de Green Deal. Maar dat gebeurde niet. ‘We hebben tijdens de crisis nagedacht over hoe we hier straks uit moeten komen. We zagen de Green Deal niet alleen als een oplossing voor het milieu, maar ook als een groeistrategie voor de economie. Het is de manier om Europa van nieuw momentum te voorzien.’

Technologische ontwikkelingen

Maar hoezo zorgt de huidige crisis niet voor een herhaling van de ingestorte klimaatplannen uit 2008? Samsom geeft twee redenen. Het eerste grote verschil: technologische ontwikkelingen. ‘Offshore wind is in 12 jaar tijd rendabel geworden. Ook zonne-energie heeft een spectaculaire ontwikkeling doorgemaakt: in de afgelopen twintig jaar zijn de kosten met maar liefst 95 procent gedaald.

‘Onze kinderen zijn de andere reden’, vervolgt Samsom. ‘Ik heb nog nooit een jonge generatie meegemaakt die zo’n drive heeft om zaken te veranderen, en dat dus ook doet.’ Als het aan Tetteroo ligt, maakt Achmea deel uit van die veranderingen. ‘We investeren in duurzaamheid, voor de lange termijn.’

Achmea gaat met Ecodorp Boekel (Noord-Brabant) samenwerken op het gebied van duurzaam en klimaatadaptief wonen. Hieronder valt onder andere het verzekeren van duurzame woningen waarbij de nieuwste innovatieve bouwmaterialen zijn gebruikt. Andere mogelijkheden binnen de samenwerking, bijvoorbeeld op het gebied van gezond leven, worden de komende periode verder verkend. De samenwerking, die onlangs officieel is bekrachtigd, past in het streven van Achmea om de verzekerbaarheid van duurzame ontwikkelingen te testen en nieuwe, duurzame diensten en producten te ontwikkelen.

Bijdragen aan een duurzame en veilige woon- en leefomgeving
Als verzekeraar met een sterke coöperatieve identiteit wil Achmea, samen met partners, bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Onderdeel daarvan is het vergroten van het bewustzijn rond klimaatverandering. Ecodorp Boekel is hiervan een mooi voorbeeld. Michiel Delfos, Schadedirecteur bij Achmea: “Wij kunnen leren van elkaars expertises. Wij willen in deze samenwerking kansen en mogelijkheden ontdekken voor nieuwe producten en diensten, die de klimaatweerbaarheid vergroten en bijdragen aan de energietransitie. En tegelijkertijd willen we kennis en ervaring opdoen van het verzekeren van nieuwe risico’s die het gebruik van de innovatieve materialen met zich meebrengt.“

Achmea is het coöperatieve moederbedrijf van sterke merken zoals Centraal Beheer, Interpolis en Zilveren Kruis. Het bedrijf biedt naast verzekeringen steeds meer diensten aan waarmee klanten worden geholpen om enerzijds klimaatgerelateerde schade te verminderen en anderzijds hun CO2-voetafdruk te verkleinen. Om zo bij te dragen aan een duurzame en veilige woon- en leefomgeving. Voorbeelden daarvan zijn de groene daken van Interpolis voor particuliere klanten , de zonnepanelen- en isolatieservice van Centraal Beheer en BlueLabel waarmee gemeenten en woningcorporaties beter kunnen inspelen op toenemende wateroverlast en hittestress in steden.

In Ecodorp Boekel is Centraal Beheer als verzekeringspartner in een vroeg stadium betrokken bij de ontwikkelfase van het project. Samen hebben zij oplossingen bedacht om het vastgoed van Ecodorp Boekel duurzaam te verzekeren.

Ecodorp Boekel
Ecodorp Boekel is een coöperatie waarvan elke bewoner lid is. Het is een 1,2 hectare groot terrein waar 30 klimaatadaptieve en klimaatpositieve huurwoningen gebouwd worden. De woningen worden gebouwd in drie cirkels van tien duurzame woningen waarvan 6 mantelzorgwoningen. De eerste woningen zijn opgeleverd. Verder komen er een buurthuis, kennis- en educatiecentrum, werkplaats en kantoren, met mogelijkheden voor eigen voedselvoorziening, eigen energievoorziening, ecologische waterzuivering en duurzame ondernemingen. Er wordt gebruik gemaakt van de nieuwste innovatieve bouwmaterialen. Het project wordt ondersteund door de Provincie Noord-Brabant en de Europese Unie. www.ecodorpboekel.nl

Lampje!

Het begon allemaal in Apeldoorn tijdens een Pitch Event van LAB55. Daar werd een presentatie gegeven over groene daken. “Erg inspirerend. Eenmaal terug in Tilburg kwamen de schadelastcijfers weer eens voorbij. Wat bleek, er waren best veel schades op platte daken. Bij Interpolis zijn we altijd op zoek naar innovatieve manieren om de schadelast te reduceren. We weten dat heel veel platte daken lekkage krijgen na 15 tot 20 jaar, simpelweg omdat de dakbedekking stuk gaat. Met een groen dak leg je als het ware een extra laag op de dakbedekking. Hierdoor gaat een dak twee keer zo lang mee. En zo is het idee ontstaan om groene daken en platte daken te combineren.”

Feyenoordshirts verkopen in Rotterdam

Na contact met de gemeente Tilburg en een bedrijf dat het dak legt, is Interpolis in de zomer van 2018 gestart met een pilot Groene Daken in Tilburg. “Inwoners van Tilburg konden via Interpolis een groen dak kopen. Dit werd aangelegd mét dak inspectie vooraf zodat de consument zeker wist dat er geen lekkage was of dat het dak in elkaar zou storten.” In een paar maanden tijd zijn er zo’n honderd daken verkocht onder een relatief kleine doelgroep. Een succesvolle pilot. “Ik zeg altijd dat een actie van Interpolis in Tilburg vergelijkbaar is met Feyenoordshirts verkopen in Rotterdam, dat loopt wel 😉 Het was een groot succes!”

En de hoogste score gaat naar…

Na het succes van de pilot in Tilburg, is de dienst uitgebreid naar heel Nederland. “Iedereen kan een groen dak kopen bij Interpolis, verzekeringsklant of niet. Inmiddels zijn er ruim 2500 daken vergroend. En we krijgen vanuit heel Nederland enthousiaste reactie,” zegt Johan trots. “Zo leverde de dienst in de eerste drie kwartalen van 2020 een zeer hoge NPS-score op. Coolblue-achtige cijfers. Ik loop al wat jaartjes mee en zo’n hoge NPS-score is ongekend. Keigoed!”

Het gras voor de voeten wegmaaien

“Vanwege de maatschappelijke impact vind ik Groene Daken één van de mooiere projecten die we de afgelopen jaren gerealiseerd hebben als Interpolis. Het zorgt voor minder overlast door water, gaat hittestress tegen én is goed voor de biodiversiteit. Met name de bijtjes worden erg blij van groene daken.” De Groene Daken van Interpolis leveren ook nog wel eens vragen op. “Men snapt in eerste instantie niet waarom Interpolis deze dienst heeft ontwikkeld. Tot je uitlegt dat groene daken helpt schadelast terug te brengen. Met name dankzij de dak inspectie vooraf voorkomen we veel lekkage of – nog erger- instorten van het dak en daarmee dus ook schades.”

Win, win, win, win

Interpolis ontvangt een kleine vergoeding, maar daar het de verzekeraar niet om. Vooral de schadelastreductie en de preventie van schade dankzij de dak inspectie, maken groene daken een waardevolle dienst voor Interpolis. “Overigens totaal niet de reden dat mensen een groen dak kopen,” zegt Johan lachend. Waarom dan wel? “Het voorkomen van schade is voor de consument natuurlijk ook fijn, maar men vindt het vooral gewoon mooi. Een groen dak is een verlengstuk van je tuin en is altijd groen, ook ’s winters. Daarnaast is een Groen dak een soort natuurlijke airco, is het goed voor de wateropvang en is het iets wat de consument zelf concreet kan doen om een positieve bijdrage te leveren aan het klimaat.”

Een vruchtbare samenwerking

Afgelopen jaar hebben Interpolis en Syntrus Achmea Real Estate en Finance (Syntrus Achmea) de handen ineen geslagen om huurwoningen in de portefeuille van Syntrus Achmea te vergroenen met groene daken. “De samenwerking is echt succesvol. We zijn pas net begonnen en er ligt al ruim 4000m2 groen dak. De huurderstevredenheid is positief beïnvloed en voor Syntrus Achmea zijn er ook absoluut voordelen,” vertelt Johan trots. “Met name hoe Syntrus Achmea de vergroening aanpakt, geïntegreerd in hun manier van werken, is gaaf! Gelukkig is de portefeuille van Syntrus Achmea groot, dus deze vruchtbare samenwerking kan nog even voortduren.”

Geen gat in het dak, maar een gat in de markt

“Het is gek om te zeggen van jezelf, maar ik denk dat we wat groene daken betreft best mogen zeggen dat Interpolis voorop liep en loopt. De markt groeit echt enorm met zo’n 25-30% groei per jaar.” Er verschijnt een trotse glimlach op het gezicht van Johan. De meeste groene daken bij particulieren wordt door mensen zelf aangelegd, maar voor aangelegde particuliere groene daken is Interpolis op dit moment marktleider. “Naast de dak inspectie vooraf, is onze dienst ook uniek omdat wij ons vooral bezighouden met vergroenen van bestaande bouw. Er lijkt een trend gestart en die wordt in de branche ook zeker toegeschreven aan de activiteiten van Interpolis op het gebied van groene daken.”

Hoe nu verder?

“We gaan door met het vergroenen van Nederland. Afgelopen jaar zijn we gestart met het vergroenen van daken van zakelijke klanten. En we blijven zoveel mogelijk de samenwerking opzoeken, binnen en buiten Achmea. Een mooi voorbeeld is de samenwerking met drie grote tuincentra. In het tuincentrum is een Klimaatplein ingericht waar allerlei oplossingen bij elkaar staan die jouw tuin klimaatbestendiger kunnen maken. Ook de Groene Daken van Interpolis hebben daar een prominente plek.“ Benieuwd naar de voordelen van een groen dak? Klik hier voor meer informatie over Groene Daken bij Interpolis.

Maar laten we bij het begin beginnen.

In 2019 als Ingrid Hulshoff en Leo van den Heuvel elkaar voor het eerst spreken over houtbouw. In hun vrije uurtjes verdiepen de Syntrus-collega’s zich al een tijdje in het onderwerp. Ze worden steeds enthousiaster over het gebruik van hout in de bouw als duurzaam alternatief voor beton en staal.

Maar een echte businesscase ontbreekt nog. Het zetje komt begin 2020 van PME, het pensioenfonds van de Metalektro, waarvoor Syntrus Achmea een deel van de premies in vastgoed belegt.

Minder uitstoot dan traditionele bouw
PME is op zoek naar manieren om de premies van leden op een zo duurzaam mogelijke manier te beleggen. Houtbouw past bij deze ambitie, verwachten de bestuurders. “Omdat de CO2-uitstoot minder schijnt te zijn dan bij traditionele bouw.”

Aan Syntrus de vraag om uit te zoeken of houtbouw een duurzame beleggingsoptie is. En dan begint het echte werk voor Ingrid en Leo. De beleggingsmogelijkheden van houtbouw grondig en feitelijk onderzoeken.

En het leuke is dat die zoektocht begint met heel praktische vragen die bij vrijwel elke leek opborrelen
Zie ‘6 vragen’ hieronder. Daarna gaat het artikel verder.

Het echte rendement zit op de lange termijn
Lang verhaal kort. Houtbouw is -en daar hebben ze bij Syntrus echt goed aan gerekend- een aantrekkelijke belegging voor pensioenfondsen. “De ontwikkelkosten liggen nu nog ongeveer 5% a 10% hoger dan bij traditionele bouw omdat er nog geen standaard processen zijn”, zegt Ingrid. “We betalen nog leergeld, maar waarschijnlijk zijn de bouwkosten over een tijdje gelijk of zelfs lager.”

Het échte rendement zit op de langere termijn. Houtbouw draagt bij aan vermindering van de CO-uitstoot en is daarmee een middel om invulling te geven aan het Klimaatakkoord. Het speelt in op de groeiende wens van consumenten en (meer nog) bedrijven om duurzaam te bouwen en wonen.

Waarde van houtbouw stijgt waarschijnlijk
Simpel gesteld: hoe energiezuiniger huur- en kooppanden, hoe eerder consumenten en bedrijven ervoor willen betalen. “Die groeiende vraag betekent dat de waarde van een ‘houten’ huis of kantoor heel stabiel is en waarschijnlijk met de jaren stijgt”, zegt Leo. “De waarde van minder duurzaam vastgoed (beton en staal) heeft een hogere kans op waardedaling en daar zitten beleggers niet op te wachten.”

Dé uitdaging nu is om houtbouwprojecten van de grond te krijgen waarin kan worden belegd. Syntrus en PME pakken die sinds vorig jaar oktober samen op. Binnenkort starten al 2 herontwikkelingsprojecten waarbij bestaande traditionele bouw plaatsmaakt voor houtbouw.

Ook werkt Syntrus samen met bouwbedrijf TBI aan een concept om in heel Nederland ‘houten’ eengezinswoningen te bouwen.

Investeerders in houtbouw trekken projectontwikkelaars over streep
Andere institutionele beleggers voor wie Syntrus belegt, raken nu ook geïnteresseerd. Essentieel om de beweging op gang te krijgen, volgens Ingrid en Leo. “Partijen die willen investeren in houtbouwvastgoed, kunnen projectontwikkelaars en bouwbedrijven over de streep trekken. Gebrek aan ervaring en de hogere ontwikkelkosten houdt ze nu nog vaak tegen.”

Iconische houten woontoren
Extra zetje komt vanuit gemeenten. In aanbestedingen en prijsvragen dagen zij projectontwikkelaars steeds meer uit om met een zo duurzaam mogelijk inrichtingsplan te komen. Dat leidt al tot mooie projecten. Zoals hotel Jakarta (zie foto). En Lingotto bouwt momenteel een iconische 73 meter hoge hybride ‘houten woontoren’ aan de Amstel: HAUT.

HAUT is niet 100% van hout. Dat is in waterrijk en winderig Amsterdam niet mogelijk voor hoogbouw. Houten funderingen rotten weg en vanaf pakweg 12 verdiepingen is hout niet stijf genoeg om de wind te trotseren.

Beleggen in houtbouw mooie duurzame optie
Heel de bebouwde omgeving van 100 procent hout, is nog niet realistisch volgens Ingrid en Leo. Maar ze durven wel hardop te dromen. “Dat het op korte termijn een standaard alternatief wordt waar bouwers steeds makkelijker naar grijpen. Misschien is het over 30 jaar not done om met beton en staal te bouwen of zijn nog betere alternatieven beschikbaar…”

Aan Syntrus zal het niet liggen. “Vanuit onze missie Beleggen met Betekenis blijven wij aan onze klanten het belang van duurzaam beleggen uitdragen.” Beleggen in houtbouw is daarvoor een mooie optie. Maar als het in de toekomst op andere manieren kan, ook prima.”

Wie weet. De beton- en staalindustrie ziet de huidige ontwikkelingen ook, en voelt dat het maatschappelijk draagvlak voor hun activiteiten minder wordt. Dat dwingt ze om hun CO2-uitstoot te verminderen en te innoveren.

Hun productie zal daardoor minder vervuilend worden. Koffiedikkijken of dat betekent dat regulier bouwen op termijn klimaatneutaal kan. “Maar dat een bedrijf als Tata Steel nu ook CO2-reductiedoelstellingen heeft - dat kon je je een paar jaar geleden niet voorstellen”, zegt Ingrid. Het is een hoopvol begin.

In steden als Parijs en Tel Aviv rijden mensen er al massaal op rond: de elektrische step. In Nederland is het vervoersmiddel nog niet toegestaan, maar Jair van der Reis Cohen, medeoprichter van elektrisch step-bedrijf Swheels, verwacht dat het niet lang meer duurt voordat de elektrische step ook in de Nederlandse steden verschijnt. “Uiteindelijk gaat hij er komen”, zegt hij zelfverzekerd in de videopodcast Waarmakers. Hierin biedt Achmea een podium aan mensen die hun blik op de toekomst realiteit maken. Zo werkt Van der Reis Cohen keihard aan de verwezenlijking van zijn droom: mensen op zijn stepjes in de stad zien rijden. Hij doet er alles aan om dat te bereiken. Karin Bos, directeur particulieren bij Achmea Schade & Inkomen, vindt het doorzettingsvermogen van Van der Reis Cohen inspirerend. “Dat doorzettingsvermogen hoort ook bij innovatie.” Zij doet geen uitspraken over legalisering van elektrische stepjes op Nederlandse wegen. “Maar ik denk wel dat er allerlei nieuwe vormen van vervoer op de markt gaan komen.”Achmea wil bijdragen aan dit soort ontwikkelingen. Enerzijds vanuit klantperspectief, zodat het voor consumenten mogelijk wordt om nieuwe vervoersmiddelen te gebruiken. “Zonder verzekering kunnen deze vervoersmiddelen de weg niet op”, licht Bos toe. Anderzijds stapt Achmea hierop in vanuit het besef dat de wereld duurzamer moet. 

Experimenteren en oefenen

Achmea onderzoekt hoe zij vanuit haar rol als verzekeraar en belegger de duurzame mobiliteitstrends positief kan beïnvloeden, legt Liesbeth van der Kruit, directeur MVO uit. Het stimuleren van duurzame mobiliteit vindt de verzekeraar belangrijk, omdat het bijdraagt aan de gezondheid van mensen en tegelijkertijd zorgt voor de vermindering van fossiel brandstofgebruik.

Om duurzame mobiliteit mogelijk te maken, werkt Achmea samen met innovatieve startups als Swheels, Lightyear en WeDriveSolar. Voor de verzekeraar staat de samenwerking met dit soort partijen voor iets groters dan de ontwikkeling van een verzekering voor een specifiek vervoersmiddel. “Het gaat veel meer om het ecosysteem van mobiliteit. Dat wil je veilig en duurzaam hebben en daar horen andere verzekeringsvormen bij. Daar moeten wij ook in oefenen en experimenteren, want hoe dat precies gaat werken, weten wij ook nog niet”, zegt Bos.Van der Kruit benadrukt dat zij het ondanks de risico’s belangrijk vindt om als Achmea mee te gaan in dit soort ontwikkelingen. “Je wil ook graag dingen mogelijk maken. En verzekerbaarheid speelt daarin een belangrijke rol.”

Bijdragen aan verduurzaming van de stad en de samenleving

Achmea kan de mobiliteit niet in haar eentje verduurzamen. “Dat moet je echt met anderen doen”, aldus Bos. Daarom zoekt Achmea ook op Europees niveau de samenwerking. Zo is Achmea als enige verzekeraar aangesloten bij het Europese samenwerkingsverband EIT Urban Mobility. “Daar zitten allerlei partijen in om de mobiliteitsproblemen in grote steden aan te pakken”, vertelt Bos.Door dit soort samenwerkingen doet Achmea kennis op over risico’s en kansen van nieuwe mobiliteitsvormen. Die kennis deelt zij vervolgens met anderen, bijvoorbeeld binnen het Verbond van Verzekeraars. “Als je vroegtijdig instapt, heb je data en kan je ook adviseren over preventie en andere zaken. Als je niet instapt dan kan je dat niet”, vat Bos de voordelen samen. Van der Kruit vult aan dat Achmea met haar kennis ook gemeentes en provincies kan helpen. “We weten nu al dat het druk wordt op die fietspaden. Wat natuurlijk tot onveilige situaties kan leiden. Wij hebben vaak inzicht in waar zich die onveilige situaties voordoen. Met die kennis kunnen we een gesprekspartner zijn voor gemeentes en provincies. Wij kunnen aanbevelingen doen over hoe je die verduurzaming van dat vervoer met infrastructuur kunt stimuleren én veilig kan maken.” Op die manier wil Achmea het voor gemeentes makkelijker maken om hun duurzame mobiliteitsbeleid uit te voeren. Bos en Van der Kruit hopen dat de duurzame mobiliteitstrend op een positieve manier doorzet. De impact van die trend rijkt verder dan het mobiliteitsdomein, benadrukt Van der Kruit, omdat het ook bijdraagt aan betere luchtkwaliteit in de stad en de gezondheid van mensen. “Het is dus eigenlijk meer dan mobiliteit. Het levert echt een bijdrage aan de verduurzaming van onze samenleving.”

—

Jair van der Reis Cohen
Jair van der Reis Cohen is medeoprichter van Swheels, waarmee hij elektrische steps op de Nederlandse wegen wil brengen. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij ondernemer wilde worden. In 2015 rondde hij zijn opleiding International Business and Sales af.

Liesbeth van der Kruit
Liesbeth van der Kruit is vanaf 2010 directeur MVO bij Achmea waar ze begon als directeur communicatie. Daarvoor was zij journalist en presentator op Radio 1.

Karin Bos
Karin Bos werkt sinds 2016 als directeur particulieren bij Achmea Schade & Inkomen. Daarvoor bekleedde zij verschillende functies binnen het bedrijf, waaronder directeur proces & verandermanagement en financieel directeur bij Achmea IT.

Achmea & duurzame mobiliteit 
Als verzekeraar met een coöperatieve identiteit vindt Achmea veilige, slimme en schone mobiliteit belangrijk. Daarom gaat zij samenwerkingen aan met bedrijven en organisaties die innoveren op dit vlak. Zo draagt Achmea bij aan de transitie naar duurzame mobiliteit. Syntrus Achmea Real Estate & Finance is samen met Achmea Investment Management, Achmea Pensioenservices, Achmea Bank en Centraal Beheer Financiële Diensten onderdeel van de keten Oudedagsvoorziening binnen Achmea.

Benieuwd naar de Waarmakers videopodcastserie over duurzame mobiliteit?
Ga naar www.achmea.nl/waarmakers

Hoe houden we de stad toegankelijk, terwijl de druk toeneemt? In verschillende steden komen innovatieve ondernemers met oplossingen. Zo biedt Robin Berg van We Drive Solar elektrische deelauto’s aan die stroom kunnen terugleveren aan het elektriciteitsnet. Wat begon in één Utrechtse straat wordt nu in verschillende steden uitgerold. Berg was één van de eersten die met een nieuwe mobiliteitsvorm kwam, weet Onno Hoff, Fundmanager Vastgoed bij Syntrus Achmea Real Estate & Finance. De vermogensbeheerder stapt actief in op dit soort ontwikkelingen, omdat het wil bijdragen aan het leefbaar houden en verbeteren van steden.

Ondanks Covid-19 verwacht Onno Hoff dat de trek naar steden blijft doorzetten. De Fundmanager Vastgoed bij Syntrus Achmea ziet deze trend internationaal, maar ook in Nederland. In steden bevinden zich de opleidingen en de banen. Doordat mensen massaal naar de steden trekken neemt de druk daar toe. “Dan heb je het al snel over huisvesting en hoe mensen zich bewegen.”Om de stad toegankelijk en gezond te houden, leggen steden als Utrecht en Amsterdam de nadruk op het terugdringen van het aantal auto’s in de stad. Ondernemers stappen daarop in. Zo bestaan er inmiddels al verschillende deelmobiliteitsopties. Hoff verwacht dat deze trend de komende jaren doorzet. “Dat is onomkeerbaar.” 

Elektrische deelauto’s

De elektrische deelauto’s van We Drive Solar verlichten niet alleen de druk op de stad, maar bieden ook een schoner alternatief. De auto’s rijden op zonnestroom, zorgen voor minder geluidsoverlast en helpen bij de duurzame energievoorziening van de stad door als tijdelijke batterijen het elektriciteitsnet te balanceren.“We willen een dekkend netwerk hebben voor Utrecht”, zegt Berg over zijn ambities in de Waarmakers podcast van Achmea. Utrecht is echter niet de enige stad waar We Drive Solar actief is. Ook in steden als Amsterdam, Arnhem, Driebergen-Zeist, Vianen, Meerkerk, Leerdam, Houten en Zoetermeer zijn de auto’s te vinden.Syntrus Achmea is vanaf het begin bij We Drive Solar betrokken. “Voor ons biedt het een mogelijkheid om dit soort nieuwe mobiliteitsvormen uitvoerig te testen voor onze huurders”, aldus Hoff. Vanuit die gedachte bood Syntrus Achmea de parkeerruimte om de auto’s neer te zetten en zorgde ervoor dat het bedrijf de gelegenheid kreeg om het plan te realiseren. Maar waarom eigenlijk? 

Wat een vermogensbeheerder met deelmobiliteit heeft

Syntrus Achmea financiert, ontwikkelt en investeert in vastgoed en hypotheken voor institutionele beleggers, pensioenfondsen bijvoorbeeld. In de praktijk betekent dit dat Syntrus Achmea ook vastgoed beheert, waaronder circa 30.000 woningen.“Wij geloven binnen Achmea heel erg in een duurzame en veilige woon- en leefomgeving”, zegt Hoff. Aan de verbetering daarvan wil Syntrus Achmea actief bijdragen. “Traditioneel keken we alleen naar de woning”, zegt Hoff, “maar inmiddels veel breder.” Dat betekent dat de vermogensbeheerder niet alleen naar de kwaliteit van de keuken kijkt, maar ook de leefomgeving wil verbeteren. De aanwezigheid van goede deelmobiliteitsopties, fiets-parkeerplekken en recreatiemogelijkheden horen daarbij. Dit is goed voor de bewoners, maar ook voor Syntrus Achmea en haar opdrachtgevers. Meerwaarde voor de bewoners, levert namelijk ook waardevoller en toekomstbestendiger vastgoed op. Pluspunt van het We Drive Solar concept is bovendien dat de auto’s ook door buurtbewoners zijn te gebruiken. Dat maakt dat we echt impact hebben op de leefomgeving van ons vastgoed.

Duurzaam beleggingsbeleid

“Duurzaam beleggen ging vroeger vrij passief, doordat beleggers bijvoorbeeld geen aandelen kochten in bepaalde bedrijven. Tegenwoordig gaat het steeds meer om actief maatschappelijke impact bereiken.”, omschrijft Hoff het gewijzigd inzicht in de financiële wereld. ESG-factoren spelen daar een belangrijke rol bij. De afkorting staat voor Environmental, Social en Governance en betekent dat investeerders met oog voor mens, milieu en maatschappij beleggen. Zij letten daarbij extra op de manier waarop leiders hun bedrijf of land besturen.In 2019 heeft Syntrus Achmea haar duurzame beleggingsbeleid aangescherpt in een nieuwe ESG-strategie en concrete doelstellingen opgesteld op basis van vijf van zeventien duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties. “De SDG’s die wij kozen hebben impact op de gebouwde omgeving. Dat zijn dus doelstellingen waar onze kennis en kunde optimaal zal bijdragen aan het totale resultaat van de SDG’s”, legt Hoff uit. Het gaat om doelen drie, zeven, elf, twaalf, en zeventien: goede gezondheid en welzijn, betaalbare en duurzame energie, duurzame steden en gemeenschappen, verantwoorde consumptie en productie en partnerschap om doelstellingen te bereiken. “Onze opdrachtgevers, institutionele beleggers, herkennen in onze ESG-strategie de uitdagingen waar we als maatschappij voor staan en wat wij daar actief aan kunnen bijdragen”, aldus Hoff. Nu al verandert door de gewijzigde ESG-strategie de manier waarop Syntrus Achmea inzet op verduurzaming. Eerst ging het om de vervanging van TL-balken door ledverlichting. Nu draait het veel meer om het beperken van de energievraag om de CO2-uitstoot terug te dringen. Als grote vermogensbeheerder kan Syntrus Achmea een belangrijke bijdrage leveren aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving door erin te investeren en hem zelf actief te ontwikkelen. Hoff: “Wij kunnen echt impact maken.”

Robin Berg
Robin Berg (1970) is initiatiefnemer van We Drive Solar. Dat bedrijf biedt elektrische deelauto’s aan die op zonnestroom rijden en in staat zijn elektriciteit terug te leveren aan het energienet en de daaraan gekoppelde woningen. Berg studeerde sociale geografie aan de Universiteit Utrecht, maar maakte die studie niet af, omdat ondernemen hem meer aansprak. 

Onno Hoff
Onno Hoff (1969) is sinds 2016 Fundmanager Vastgoed bij Syntrus Achmea Real Estate & Finance. Daarvoor werkte hij onder andere bij verzekeraar a.s.r. als Fund Director en Managing Director Residential. Na een Bachelor of Applied Science aan de Hogeschool Utrecht rondde hij in 2002 een Master Real Estate af aan de Amsterdam School of Real Estate.

Achmea & duurzame mobiliteit 
Als verzekeraar met een coöperatieve identiteit vindt Achmea veilige, slimme en schone mobiliteit belangrijk. Daarom gaat zij samenwerkingen aan met bedrijven en organisaties die innoveren op dit vlak. Zo draagt Achmea bij aan de transitie naar duurzame mobiliteit. Syntrus Achmea Real Estate & Finance is samen met Achmea Investment Management, Achmea Pensioenservices, Achmea Bank en Centraal Beheer Financiële Diensten onderdeel van de keten Oudedagsvoorziening binnen Achmea.

Benieuwd naar de Waarmakers videopodcastserie over duurzame mobiliteit?
Ga naar www.achmea.nl/waarmakers

De elektrische auto-trend is nog met zijn opmars bezig, terwijl autonoom rijden al aan de horizon verschijnt. En het is slechts wachten tot de eerste passagiersdrones ten tonele komen. De mobiliteitsontwikkelingen gaan sneller dan ooit, merkt Marc Scheers, Manager Innovatie bij Achmea Schade & Inkomen. Achmea wil een actieve rol spelen in de vormgeving van duurzame mobiliteit en werkt daarbij samen met innovatieve partijen. Een verzekeraar als innovatiepartner blijkt zo gek nog niet.

Future Mobility Network is één van de organisaties die actief bijdraagt aan de duurzame mobiliteitsveranderingen. "Het ministerie van de doorbraak", noemt oprichter Alwin Bakker het onderzoeksbedrijf in Waarmakers. Dit is een videopodcast waarin Achmea een podium biedt aan mensen die hun blik op de toekomst realiteit maken. 

‘Innovatie is van alle tijden’

Buiten de gebaande paden treden is cruciaal voor innovatie, stelt Bakker. Net als ‘een beetje stout zijn’. Geen eigenschappen die men snel aan een verzekeraar toeschrijft. Toch zoekt Achmea juist de samenwerking met dit soort partijen. Waarom? Dat kan Marc Scheers, Manager Innovatie bij Achmea Schade & Inkomen als geen ander uitleggen. Hij houdt zich al jaren met het thema innovatie bezig. “Innovatie is van alle tijden”, benadrukt hij. Alleen de snelheid waarmee de veranderingen nu gaan is uniek. Door samenwerkingen aan te gaan met partijen als Future Mobility Network, maar ook met traditionele en vernieuwende autofabrikanten als Seat en Lightyear wil Achmea ontdekken welke innovaties er op ons afkomen en bepalen hoe zij daar zelf een rol in kan spelen. Ook is Achmea aangesloten bij EIT Urban Mobility. Dit is een initiatief van het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT). Daarbij dienen steden als ‘living labs’ waarin nieuwe technologieën oplossingen bieden voor echte problemen in echte steden. Scheers stelt dat dit soort samenwerkingen cruciaal zijn, omdat de problemen die op ons afkomen te groot zijn om door één bedrijf op te lossen. Krachtenbundeling levert vaak ook nog eens betere oplossingen op. “Eén en één is drie”, aldus Scheers. Hij merkt dat de traditionele klant-aanbieder-verhouding vervaagt. “Ik geloof daar niet meer in”, zegt hij. Steeds vaker gaat Achmea juist samen met klanten op zoek naar nieuwe, duurzame vormen van mobiliteit. In dit soort samenwerkingen is het belangrijk om elkaars kracht te benutten en eerlijk tegen elkaar te zijn als de samenwerking toch niet werkt.

Niet praten, maar pionieren 

“Ik ben niet van het praten, maar doe liever pilots”, zegt Scheers. In de praktijk valt namelijk veel te leren. Achmea is bij verschillende innovatieve projecten betrokken: van zelfrijdende busjes in Zoetermeer tot de elektrische auto’s met geïntegreerde zonnepanelen van Lightyear. Ook lanceert Achmea regelmatig nieuwe diensten. De RoadGuard is daar één van. Deze app biedt pechhulp ‘on-demand’. Scheers is als verzekeraar het liefst zo vroeg mogelijk in het innovatieve proces betrokken. “Dan kun je veel meer leren”, vindt hij. Ook kan Achmea met haar kennis het product verbeteren. 

Een logische innovatiepartner

De betrokkenheid van een verzekeraar bij innovatieve projecten lijkt in eerste instantie vreemd, maar is eigenlijk heel logisch, legt Scheers uit. Geen elektrische auto mag namelijk de weg op en geen bezorgdrone de lucht in zonder dat de risico’s goed zijn afgedekt. Dat juist Achmea zich bij veel innovatieve projecten aansluit, is ook niet verwonderlijk. Meebewegen met de tijd zit in het DNA van de coöperatieve verzekeraar die al 200 jaar middenin de samenleving staat. Zo besloten de oprichters van Centraal Beheer, nu onderdeel van Achmea, in 1921 om auto’s te verzekeren. ‘Welke gevolgen dit voor de vereeniging met zich mee zal brengen is nog onbekend’, schreven zij toen. Ondanks die onzekerheid lanceerden zij als een van de eerste verzekeraars een autoverzekering. Het toont aan dat Achmea en haar merken niet bang zijn voor vernieuwing. Door innovatieve verzekeringen te lanceren en nieuwe diensten te blijven ontwikkelen die aansluiten bij de veranderende maatschappij, wil Achmea bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. “We zullen constant moeten vernieuwen”, zegt Scheers. Welke rollen Achmea in de toekomst specifiek gaat vervullen vindt Scheers nog lastig te bepalen, maar één ding weet hij zeker. “Wij willen de verzekeraar van de mobiliteit van de toekomst zijn.”

—

Alwin Bakker 
Alwin Bakker was ooit ambtenaar, maar is inmiddels ondernemer. In 2017 richtte hij The Future Mobility Network op. The Future Mobility Network lost (toekomstige) mobiliteitsvraagstukken op. In 2003 studeerde Bakker af als sociaal geograaf aan de Universiteit Utrecht. 

Marc Scheers 
Marc Scheers werkt twintig jaar bij Achmea. Hij begon als managementtrainee en vervulde vervolgens verschillende managementfuncties binnen het bedrijf. Sinds 2016 is hij Manager Innovatie bij Achmea Schade & Inkomen. Hij studeerde Business Administration aan de Hogeschool van Utrecht Universiteit Utrecht. 

Achmea en duurzame mobiliteit 
Als verzekeraar met een coöperatieve identiteit vindt Achmea veilige, slimme en schone mobiliteit belangrijk. Daarom gaat zij samenwerkingen aan met bedrijven en organisaties die innoveren op dit vlak. Zo draagt Achmea bij aan de transitie naar duurzame mobiliteit.

Benieuwd naar de Waarmakers videopodcastserie over duurzame mobiliteit?
Ga naar www.achmea.nl/waarmakers

Op 25 juli 2019 onthulde Lightyear de One: de super-efficiënte consumenten auto die onafhankelijk van een laadnetwerk op zonlicht kan rijden. "In de World Solar Challenge hebben we al voor onszelf bewezen dat het kan", zegt Maijke Receveur van Lightyear in Waarmakers, de videopodcast van Achmea waarin de verzekeraar een podium biedt aan mensen die hun blik op de toekomst realiteit maken. Lightyear is daarvan een goed voorbeeld, vindt René Voets, directeur Bedrijven bij Interpolis. 

De zonneauto als consumenten auto

Wat ooit begon als een club van vijf à zes studenten die een prijs wonnen met hun zonneauto is nu een bedrijf dat meer dan 120 werknemers telt. “Mensen die ook met passie werken aan die missie; dat is heel mooi om te zien”, aldus Voets. Interpolis biedt Lightyear, net als andere startups, een verzekering aan met flexibele voorwaarden die meegroeien of krimpen met het bedrijf. “Zodat ze continu op een juiste manier verzekerd zijn.” De relatie tussen Lightyear en Interpolis gaat echter verder dan verzekeraar en verzekerde: zij helpen elkaar in hun ambities.

Leren van elkaar

Zo sloot Receveur aan bij een sessie van Interpolis om mee te denken over de bevordering van verkeersveiligheid in Nederland. Ook helpt de kennis van de Lightyear-werknemers Interpolis bij de verbetering van haar Automodus app. Met deze app stimuleert de verzekeraar automobilisten om hun smartphone niet tijdens het rijden te gebruiken. Verkeersveiligheid verbeteren is een belangrijke missie van Interpolis. Daarvoor ontwikkelde de verzekeraar niet alleen deze app, maar heeft het onder meer ook Wegwijs VR geïntroduceerd. Dat is een virtuele training waarmee basisschoolkinderen leren hoe ze veilig te voet of op de fiets naar school kunnen. In de VR-omgeving herkennen ze hun woonomgeving, omdat foto’s van hun eigen school en wijk zijn geïntegreerd.

“Daarnaast werken wij aan duurzaamheidsinitiatieven, omdat wij als verzekeraar natuurlijk ook zien dat klimaatverandering iets is waar we niet aan voorbij kunnen.” Interpolis zet bijvoorbeeld in op de vergroening van daken én ondersteunt duurzame bedrijven, zoals Lightyear. Interpolis helpt Lightyear door het delen van kennis, bijvoorbeeld over schades. “Wij hebben natuurlijk als grote autoverzekeraar heel veel gegevens over welke dingen er kapot gaan bij een botsing.” Die kennis zorgt ervoor dat we kunnen anticiperen op toekomstige risico’s en mogelijk preventieve maatregelen kunnen nemen .”

Interpolis en Lightyear helpen niet alleen bij de verwezenlijking van elkaars ambities, maar ze hebben ook een gezamenlijke ambitie: de Lightyear One inclusief verzekering aanbieden. Net als de auto zelf, is die verzekering nog in ontwikkeling. 

Een innovatieve verzekering

Met de ‘embedded insurance’ betreedt Interpolis nieuw terrein. Dat levert een groot voordeel op voor de klant. “Je koopt een auto en je hoeft verder nergens meer naar om te kijken”, vertelt Voets. Maar hoe ontwikkel je een verzekering voor zo’n compleet nieuwe, duurzame auto? “Dan doe je aannames op basis van wat je denkt dat de risico’s zijn en dan leer je in de loop van de jaren of je die moet bijstellen of niet.” Eén van de aandachtspunten is het zonnedak. Waar moet je aan denken als je zonnecellen op een rijdende auto de weg opbrengt? En wat gebeurt er bij een botsing?“ Dat is nog onbekend terrein voor ons”, zegt Voets. Dat is voor hem echter geen reden om niet aan die verzekering te beginnen. “We willen graag dit nieuwe concept ontwikkelen.”Als de auto inclusief verzekering er is, wil Voets ervoor zorgen dat de verzekering betaalbaar is. Ten eerste door het goed afdekken van risico’s. Ten tweede door veilig rijgedrag te blijven stimuleren via bijvoorbeeld de Automodus app. Ten derde door de operationele kosten zo laag mogelijk te houden. “Dat zijn de drie elementen waardoor we denken dat we ook voor de massaproductie, waar Lightyear uiteindelijk naartoe wil, de kosten zo laag mogelijk kunnen houden.”

—

Maijke Receveur
Maijke Receveur (1991) werkt meer dan drie jaar bij Lightyear. Zij begon als Chief Growth en is nu Chief People & Processes Officer. Voordat zij bij Lightyear aan de slag ging werkte zij als consultant bij First Consulting. In 2016 studeerde zij af aan de TU Eindhoven.

René Voets
René Voets (1970) werkt vijftien jaar bij Interpolis. Sinds april dit jaar is hij directeur Bedrijven . Daarvoor bekleedde hij verschillende senior management posities. In 1995 studeerde hij af aan de TU Eindhoven.

Achmea en duurzame mobiliteit 
Als verzekeraar met een coöperatieve identiteit vindt Achmea veilige, slimme en schone mobiliteit belangrijk. Daarom gaat zij samenwerkingen aan met bedrijven en organisaties die innoveren op dit vlak. Zo draagt Achmea bij aan de transitie naar duurzame mobiliteit.

Benieuwd naar de Waarmakers videopodcastserie over duurzame mobiliteit?
Ga naar www.achmea.nl/waarmakers

ACR&P is verantwoordelijk voor het relatiebeheer met de bijna 500 toprelaties van Achmea, met name grote ondernemingen in Nederland. Sinds het begin van dit jaar is de nieuwe strategie van Achmea van start gegaan: De Kracht van Samen. Achmea wil bijdragen aan een gezonde, veilige, toekomstbestendige maatschappij. “We beseffen dat we deze grote ambitie niet alleen kunnen realiseren”, vertelt Timo. Achmea werkt daarom veel samen met andere bedrijven. “Het is nodig om bruggen te bouwen en bij ACR hebben we de contacten met (potentiele) strategische partners, in dit geval met Royal Haskoning DHV en met potentiële klanten in de zorgsector.“

“Je ziet dat de strategie van Achmea, De Kracht van Samen, enthousiasmerend en inspirerend werkt. Veel collega’s vinden het ontzettend gaaf om samen te werken aan maatschappelijke vraagstukken die er écht toe doen”, vertelt Timo. Voor Achmea gaat verduurzaming van zorgvastgoed, gebouwen waarin zorg geleverd wordt, verder dan zonnepanelen en groene daken plaatsen. “We hebben het over het inschatten van de zorgvraag van de toekomst, of anders gezegd de energietransitie combineren met de zorgtransitie. Met oogkleppen op verduurzamen van het bestaande zorgvastgoed gaat voorbij aan de veranderende vraag naar zorg.” Een samenwerking tussen Achmea en Royal Haskoning DHV is dan ook niet meer dan logisch. “Zij leren van ons over de wereld van zorg en wij leren van hen over de wereld van de energietransitie en verduurzaming. En dat is precies de combinatie die nodig is om van waarde te kunnen zijn bij dit soort grote maatschappelijk vraagstukken."

Integrale routekaarten

Organisaties in de zorg maakten eerder een ‘Green Deal’, daarin staat afgesproken hoe de organisaties richting 2030 en richting 2050 hun verduurzaming gaan realiseren. Als onderdeel van de deal worden door zorginstellingen routekaarten gemaakt. “De routekaarten verrijken met zorgintelligentie is misschien wel de meest waardevolle bijdrage die we leveren.” Deze zogeheten integrale routekaarten moeten voorkomen dat het verkeerde vastgoed wordt verduurzaamd. “Vastgoed is iets wat je voor tientallen jaren bouwt. Daarom is het belangrijk om met verschillende factoren rekening te houden, het meest realistische scenario vast te stellen en daar dan zo flexibel mogelijk aan gaan bouwen.” Data die zorgverzekeraars hebben, kunnen hierbij helpen. Helaas liggen die data niet in handige informatiepakketjes op de plank. Timo vertelt met trots over de flinke klus. “Samen met twee grote zorgrelaties van Achmea, Espria en Viva! zijn we de uitdaging aangegaan."

Van alle CO2-uitstoot in de zorg is ongeveer 38% afkomstig uit het vastgoed en van de uitstoot van de gehele bebouwde omgeving in Nederland, is zo’n 10% afkomstig uit zorgvastgoed. Het kost tussen de 12 en 18 miljard euro om aan de klimaatdoelstelling van 95% minder CO2-emissie in 2050 te voldoen. “Bij je eigen huis verdien je een investering zoals zonnepanelen binnen een aantal jaar terug. Voor grote investeringen in gebouwen voor de zorg blijkt dat ruim 85% zich niet op die manier laat terugverdienen.” Verder zorgt effectief gebruik van zorgvastgoed, waar verduurzaming onderdeel van is, voor goede, doelmatige zorg tegen een betaalbare prijs. “Daarom draagt Achmea de komende jaren actief bij aan de verduurzaming van het zorgvastgoed,” vertelt Timo. “En dat doen we onder andere door te kijken naar de zorgvraag van de toekomst.”

Zorgvraag van de toekomst

“De belangrijkste uitdaging bij het bedenken wat het vastgoed van de toekomst gaat zijn, is de zorgvraag van de toekomst vangen in scenario’s”, vervolgt Timo. Met bijvoorbeeld demografische ontwikkelingen moet rekening gehouden worden. “Zo zien we dat er een grote vergrijzingsgolf afkomt op de ouderenzorg. Hierdoor zullen tienduizenden extra, bedden nodig zijn in de verpleging en de verzorging.” Daarnaast hebben ook medische ontwikkelingen invloed op het benodigde vastgoed. “Er zal een verschuiving plaatsvinden van fysieke klachten naar psycho-geriatrische klachten zoals Alzheimer. Maar als goede behandelingen, zoals de Alzheimer-pil, op de markt komen, dan kan dat de ouderenzorgvraag drastisch veranderen. Al deze complexe vraagstukken moeten worden meegewogen want er wordt voor decennia geïnvesteerd in nieuwe stenen en beton.”

De impact van technologische ontwikkelingen op de zorgvraag is vandaag de dag al zichtbaar. “Door Corona zie je dat er steeds meer gebruik gemaakt wordt van beeldbellen. En ook toepassingen zoals slimme deurbellen en valsensoren, bieden mogelijkheden voor mensen om langer thuis te kunnen wonen.” Zilveren Kruis loopt in deze ontwikkelingen voorop met de strategie ‘Zorg Veilig Thuis’. “Mooie voorbeelden zijn Thuisdialyse en Hartwacht. Door dit soort innovaties kan zorg verplaatst worden van het ziekenhuis, naar poliklinische zorg of zelfs naar zorg thuis.” Die trend wordt extramuralisatie genoemd. Timo legt uit hoe dit impact heeft op zorgvastgoed. “Heb je straks een zorgappartement nodig met een eigen badkamer of met gedeelde badkamers, met brede deurposten of niet, met een eigen keuken of gedeelde keuken? Bij dit soort vraagstukken gaat het niet alleen om hoeveel, maar ook om wát voor soort zorg nodig is. En om de antwoorden te vinden bundelen Syntrus Achmea Finance & Real Estate, Zilveren Kruis en Achmea Corporate Relations de krachten.”

Door de samenwerking met Land Life Company wil Achmea haar eigen klimaatdoelstellingen realiseren, maar vooral ook klanten gaan helpen om CO2-emissies te verlagen. Het businessmodel van Land Life Company is erop gericht om door herbebossing de CO2-uitstoot van bedrijven te compenseren als er (nog) geen andere oplossingen bestaan om klimaat neutraal te worden. Hiermee samenhangend wil Achmea nieuwe klantproposities ontwikkelen waarmee zij kan inspelen op een groeiende behoefte in de markt, ook in de context van stijgende CO2-emissiekosten en de behoefte van bedrijven, instellingen en individuen om meer voor het klimaat te doen. Fondsmanager Katharina Maass van het Achmea Innovation Fund: “Dit is een mooie en impactvolle investering. Het Achmea Innovation Fund gelooft in de missie van Land Life Company. Wat zij doen past perfect bij de maatschappelijke missie van Achmea: bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving.”

Langdurige samenwerking

De investering van het Achmea Innovation Fund zorgt ervoor dat Land Life Company de volgende groeifase in kan gaan, samen met stichting DOEN, Grantham Foundation en duurzaamheids-investeerder Meewind. Naast investeren wil Achmea Innovation Fund nadrukkelijk bouwen aan een langdurige samenwerking met Land Life Company. In dat kader treedt Katharina Maass van het Achmea Innovation Fund ook toe tot de Raad van Commissarissen van Land Life Company. Jurriaan Ruys, CEO van Land Life Company over de investering en de samenwerking: “Land Life Company kijkt uit naar het uitbouwen van het partnership met het Achmea Innovation Fund. Zowel Achmea als Land Life Company hebben een sociaal hart en zien wat er met nieuwe technologie kan worden bereikt. Samen gaan we werken aan het herstel van de natuur.”

Een jaar Achmea Innovation Fund

1 oktober was het precies één jaar geleden dat het Achmea Innovation Fund werd opgericht. Het fonds is onderdeel van Achmea, het coöperatieve moederbedrijf van onder meer Centraal Beheer, Interpolis en Zilveren Kruis. Het fonds verstrekt groeikapitaal aan veelbelovende (tech-)ondernemingen, die aansluitend bij de missie van Achmea, willen bijdragen aan een gezonde, veilige, toekomstbestendige samenleving. Het werken aan duurzame oplossingen, bijvoorbeeld op het thema klimaat is een van de uitdagingen. Katharina Maass: “Vanuit onze coöperatieve identiteit wil Achmea waarde leveren voor haar klanten én voor de samenleving. Daarbij kijken we verder dan vandaag. De uitdagingen van de toekomst, dáár willen wij vanuit het Achmea Innovation Fund graag een betekenisvolle rol in spelen.“

Door klimaatverandering stijgt niet alleen de zeespiegel, maar krijgen we op meer manieren last van wateroverlast – of juist periodes van enorme droogte en hitte. Kunnen we hier nog blijven wonen? Dat is de vraag waarmee de tweede deltacommissie zich al in 2007 door het kabinet geconfronteerd zag. En dat is nogal een vraag. Gelukkig was in 2008 het antwoord ja – mits we ons op alle schaalniveaus en langdurig inspannen om ons land, onze delta, adaptief in te richten. Sinds 2010 is het de opdracht van de Deltacommissaris om hier jaarlijks voorstellen voor te doen.

Als Deltacommissaris is Peter Glas de persoon die Rijk en regio met elkaar verbindt. Wettelijk gezien kan hij onafhankelijk opereren. Hij is verantwoordelijk voor het opstellen van het deltaprogramma, waarin de grote waterplannen voor Nederland elke derde dinsdag van september met het koffertje meegaan naar de Tweede Kamer. En met een budget van zo’n 18 miljard voor de komende veertien jaar gaat dat om veel projecten, overal in het land, op het gebied van waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en vanaf 2021 ook wateroverlast.

“Alles moet in elkaar haken”

Ja, we kunnen in Nederland blijven wonen. Maar er moeten wel behoorlijke stappen gemaakt worden om ons goed aan te passen aan het veranderende klimaat. Als Deltacommissaris hangt Glas min of meer boven en tussen alle organisaties die zich bezighouden met waterbeleid – waterschappen, gemeenten, het Rijk. “Alles moet in elkaar haken. Wij doen dat met het Deltaplan op alle schaalniveaus: van de grote deltawerken en kustverdediging tot bij wijze van spreken putdeksels die de lucht in springen.” Hij kijkt daarbij ver vooruit. Niet alleen naar investeringen voor de komende 6 jaar, maar ook richting 2050 en 2100.

“Grofweg elke dertig jaar wordt alles in Nederland een keer beetgepakt”, zegt Glas. “Of je nou iets nieuws bouwt, iets sloopt of iets renoveert. Op rampen en ellende wil je niet wachten, daarop moet je anticiperen.”

Een klimaatplan voor elk gebouw in 2050

Met zijn plannen wil Glas ervoor zorgen dat in 2050 het liefst voor elk gebouw in Nederland is nagedacht over klimaatadaptatie. Maar in ieder geval voor elk openbaar gebouw en elk bedrijfsgebouw en voor de vitale en kwetsbare infrastructuur van wegen, transport en nutsvoorzieningen. “2050 is een mooi punt om naartoe te werken, omdat dat 30 jaar in de toekomst ligt en je dan in principe alles een keer hebt meegenomen.”

Maar volgens Glas moet er breder gekeken worden dan alleen naar de individuele gebouwen en infra. “We moeten in de hele stedenbouw waterbestendigheid meenemen.” En daarbij moet je denken aan alle vormen van extreem weer. “Schepen die niet kunnen varen met laagwater, woonwijken die onderlopen na hoosbuien. Dan is het drie maanden gortdroog, en dan staat ook bij de Deltacommissaris het water aan de plinten – ik heb zelf iemand moeten bellen om de loodslabben op het dak op orde te brengen.”

Extreem weer wordt nog extremer

We moeten ons allemaal realiseren dat de extremen nóg extremer gaan worden, vindt Glas. “Wereldwijd zie je dat ook overal. In Japan viel er laatst in zes uur tijd 46 centimeter water uit de lucht. Daar is natuurlijk niets tegen bestand.” En hoewel overstromingen of juist extreme droogte vreselijk zijn, dragen ze wel bij aan het bevorderen van het bewustzijn.

Maar natuurlijk zijn er ook andere, minder drastische manieren om dat bewustzijn te vergroten. “Op ruimtelijkeadaptatie.nl proberen we op een laagdrempelige manier aan mensen te laten zien wat ze zelf kunnen doen en waar we in de toekomst mee te maken krijgen. Sommige voorstellen hebben aansprekende namen zoals ‘sponzen laten groeien’, en ‘doe-het-zelf-deltawerkjes’. Inmiddels zijn er ook veel bedrijven die kunnen helpen bij allerlei projecten. Het lijkt soms maar klein, maar alles bij elkaar vorm je toch weer een heel nieuw deltawerk.”

Achmea committeerde zich in 2019 - samen met een aantal andere financiële instellingen - aan het Nederlandse Klimaatakkoord. In hetzelfde jaar heeft Achmea bekendgemaakt niet langer te beleggen in bedrijven die meer dan 30% van hun omzet halen uit kolen of uit de winning van olie uit teerzanden. Hiermee wil Achmea een signaal afgeven aan de grootste vervuilers dat ze actie moeten ondernemen.

Willem van Duin, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea: “Achmea wil bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Daarom ben ik blij met onze goede scores in de Eerlijke Verzekeringswijzer, met name op het gebied van klimaatverandering. Als verzekeraar zien we de schade bij onze klanten door extreem weer toenemen. Met ons beleggingsbeleid willen we substantieel bijdragen aan de overgang naar een klimaatneutrale economie. In 2019 hebben we daar concrete stappen voor gezet. Het is daarom mooi om te zien dat we juist op klimaat twee punten hoger scoren dan vorig jaar.”

Aanmoediging om meer te doen

Ondanks deze mooie prestatie, zien we nog ruimte voor verdere verduurzaming van ons handelen en beleggingsbeleid. Van Duin: “We blijven hard werken om met onze beleggingen meer maatschappelijke impact te maken. Daarbij is ons engagement-programma een belangrijk instrument. Aan de hand van dit programma gaan we met bedrijven in gesprek om hen aan te sporen tot een meer verantwoorde bedrijfsvoering.“

Over de beleggingen van Achmea

Achmea is een grote verzekeraar en pensioenfondsbeheerder en daarmee een grote belegger. De middelen die we uit onze verzekeringsactiviteiten ontvangen, zoals de premies, beleggen we voor eigen rekening en risico. Daarnaast beleggen we het vermogen dat klanten – via Achmea’s eigen vermogensbeheerder Achmea Investment Management - aan ons toevertrouwen. Bijvoorbeeld het vermogen van pensioenfondsen waarvoor wij het beheer uitvoeren of het vermogen van de beleggingsrekeningen van onze klanten. Wij investeren de premies van klanten – uit onder meer verzekeringen of pensioenopbouw – en beheren zo als groep inmiddels meer dan 140 miljard euro.

Over de Eerlijke Verzekeringswijzer 

De Eerlijke Verzekeringswijzer is een samenwerkingsverband van Amnesty International, FNV, Milieudefensie, Oxfam Novib, PAX en World Animal Protection. De Eerlijke Verzekeringswijzer laat zien in welke mate verzekeraars met hun beleggingen bijdragen aan een sociaal rechtvaardige en duurzame wereld. Het wil het beleggingsbeleid van verzekeraars verduurzamen en hun investeringen en bedrijfsvoering daar op laten aansluiten. Achterliggend doel is dat de verzekeraars hun (financiële) invloed aanwenden om de bedrijven waarin ze beleggen te laten bijdragen aan een duurzame en sociaal rechtvaardige wereld.

De VBDO onderzocht in de loop van 2019 het duurzaamheidsprofiel van dertig verzekeraars en vijftig pensioenfondsen. In het onderzoek worden beleid, implementatie, bestuur en transparantie van duurzaam beleggen onder de loep genomen.

Als grote institutionele belegger heeft Achmea met meer dan €140 miljard onder beheer invloed op de ondernemingen waarin wordt belegd. Afgelopen voorjaar heeft Achmea haar maatschappelijk verantwoord beleggen beleid aangescherpt en verdere verbeteringen doorgevoerd. Klimaat staat hierbij centraal. Zo heeft Achmea recent aangekondigd om niet langer te beleggen in bedrijven die meer dan 30% van hun omzet halen uit kolen of uit de winning van olie uit teerzanden. De aanscherping van ons beleggingsbeleid volgt op de ondertekening van de klimaatdoelstellingen van Parijs en de ambities van het Kabinet hierbij. Ook committeerde Achmea zich afgelopen jaar aan het Klimaatakkoord.

Willem van Duin, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea: “Dat we als tweede verzekeraar zijn geëindigd is enerzijds een mooie prestatie maar anderzijds vooral een aanmoediging om volop door te gaan als maatschappelijk verantwoord belegger. Als coöperatieve verzekeraar richten we ons op lange termijn waardecreatie en duurzaam handelen en beleggen sluiten hier naadloos op aan. We zetten ons in om met onze beleggingen meer maatschappelijke impact te maken. Ons engagementprogramma waarbij we actief met bedrijven in gesprek gaan aan, en afspraken maken om hen aan te sporen om een meer verantwoorde bedrijfsvoering uit te oefenen, levert daar een belangrijke bijdrage aan.“

Hier is het volledige rapport te vinden.

Een klimaatbestendig huis is niet per definitie energiezuinig. Wat is het dan wel? Voor veel Nederlanders is dat onduidelijk, bleek onlangs uit de

Als iemand vraagt wat ‘klimaatbestendigheid’ is, hebben we er allemaal wel een antwoord op. Klimaatbestendig passen we in het rijtje duurzaam, energiezuinig, klimaatneutraal. Het is een begrip in de categorie: hier zou ik iets mee moeten, maar moet dat ook nu? Kan het ook morgen? Hoe motiveer je mensen om hun huis klimaatbestendiger te maken, als ze niet eens begrijpen wat dat begrip inhoudt?

Je huis klimaatbestendig maken gaat zomaar niet. Daarvoor moet je je aan regels houden en die zijn voor veel mensen niet te begrijpen, zo bleek onlangs uit de Klimaatadaptatiemonitor van Achmea. Milieu Centraal geeft praktische tips over hoe mensen zich kunnen voorbereiden op droogte, hitte en hoosbuien. “Er is heel veel wat je kunt doen zonder meteen veel geld uit te geven”, zegt programmamanager Puk van Meegeren in een reactie.

Alle 355 gemeenten hebben hun eigen regels voor het klimaatbestendiger maken van woningen.
Die regels kunnen sterk verschillen en het is onbegonnen werk ze allemaal op te sommen. Toch is er ook op landelijk niveau het een en ander vastgesteld. Die regels zijn vastgelegd in het Bouwbesluit: een verzameling minimumeisen die niet alleen geldt voor nieuwbouw, maar ook als iemand een bestaand pand wil verbouwen. Het Bouwbesluit dateert uit 1992 en was bedoeld om voor het eerst regels voor (ver)bouwen op landelijk niveau vast te leggen – vóór die tijd waren alle regels een strikt gemeentelijke aangelegenheid. Sindsdien wordt het Bouwbesluit regelmatig aangescherpt en up-to-date gebracht met de laatste eisen en ontwikkelingen.

Wie online een kijkje wil nemen in het Besluit kan dat doen, maar de regels zijn voor een leek waarschijnlijk niet te begrijpen. Daar zul je toch echt een professional voor moeten inschakelen.

Concrete tips
Milieu Centraal geeft hele concrete tips over hoe ze hun woning klimaatbestendig kunnen maken. Puk van Meegeren, programmamanager bij Milieu Centraal, heeft wel zo zijn twijfels bij het begrip ‘klimaatbestendig’. “Ik vind het logisch dat mensen bij zo’n begrip denken aan duurzaamheid en het tegengaan van klimaatverandering, in plaats van het beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.”

Het belangrijkste is volgens Van Meegeren dat mensen minder CO2 uitstoten, bijvoorbeeld door hun huis beter te isoleren, om zo de opwarming van de aarde te beperken. Milieu Centraal wijst mensen op mogelijkheden om hun huis op een een milieuvriendelijke manier klimaatbestendig te maken. “Een mobiele airco verbruikt heel veel energie. Het plaatsen van zonneschermen voor ramen is een energiezuinige manier om de warmte buiten te houden. In de ideale situatie installeer je een bodemwarmtepomp, waardoor je op een energiezuinige manier je huis in de winter warm houdt en in de zomer koel.” Maar Van Meegeren begrijpt ook dat dit voor veel mensen een behoorlijk grote investering is.

“Er is heel veel wat je kunt doen zonder meteen geld uit te geven. Zoals slim luchten: ‘s ochtends heel vroeg de ramen open, en dan zodra het buiten een béétje opwarmt meteen alles de hele dag dichthouden”, zegt van Meegeren. En als je dan toch gaat investeren: bij veel gemeenten zijn er subsidieregelingen.

Geld van de gemeente
Veel gemeenten hebben geld beschikbaar gesteld vanuit de ambitie dat vanaf 2050 het leefgebied in Nederland klimaatbestendig is en dus met extreme hitte en hevige regenval kan omgaan.Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) nemen bijna alle gemeenten maatregelen om in ieder geval wateroverlast in hun gemeente tegen te gaan. De investeringen daarvoor stegen van 200 miljoen euro in 2014 naar 225 miljoen euro in 2015.

Van Meegeren wijst op deze handige tool waarmee je online kunt checken of je in aanmerking komt voor een gemeentelijke subsidie. Zo kun je bijvoorbeeld in Tilburg subsidie krijgen om een groen dak aan te leggen: 25 euro per vierkante meter. Een groen dak is letterlijk groen: door het aanplanten van speciale gewassen op je dak kan regenwater worden opgevangen, wat wateroverlast bij hevige hoosbuien helpt te verminderen. De gemeente Leeuwarden vraagt voor het afkoppelen van de regenpijp van de riolering een eigen bijdrage van 5 euro per vierkante meter, maar staat garant voor de overige kosten.

Bewustzijn laat te wensen over
De mogelijkheden om gecompenseerd te worden voor je investering zijn er in de meeste gemeenten wel degelijk. Maar dan moeten mensen wel weten dat deze tool bestaat, en waar ze vervolgens bij de gemeente terecht kunnen. Belangrijker nog is dat ze beseffen dat het ook voor hen noodzakelijk is om de woning klimaatbestendig – en dus ook toekomstbestendig – te maken. Daar zitten wel nog heel wat denk- en actiestappen tussen.

De internationale denktank OESO concludeerde eerder al dat het bewustzijn van de gevaren van wateroverlast bij Nederlanders te wensen overlaat. Ze zijn zich onder andere niet echt bewust van het werk van de Waterschappen. Bij (ver)bouwen wordt nog te weinig (preventief) nagedacht over waterbeheersing. Onlangs bleek uit de Klimaatadaptatiemonitor van Achmea dat Nederlanders dit onderwerp een puzzel vinden en dat ze vooral naar hun gemeente kijken voor oplossingen.

De afgelopen zomers werd het af en toe erg heet in Nederland. Met 40,7 graden mat het KNMI op 25 juli in Gilze Rijen de hoogste temperatuur ooit. Door klimaatverandering zal dit waarschijnlijk steeds vaker gebeuren. Iedereen heeft zijn eigen aanpak om het koel te houden. Op het heetst van de dag blijven mensen binnen, met de gordijnen dicht. De verkoop van airco’s nam in 2018 met 150 procent toe ten opzichte van 2017. Van dit jaar zijn de cijfers nog niet bekend, maar een woordvoerder van Nederlandse Vereniging van Luchtbehandeling en Koudetechniek zegt van leveranciers signalen te hebben ontvangen dat Nederlanders ook dit jaar weer meer airco’s kochten.

Vereniging Eigen Huis maakt zich zorgen
Vereniging Eigen Huis merkte afgelopen zomer op dat de temperatuur vooral in nieuwbouwwoningen opliep. Die worden soms té warm, door gebrek aan goede ventilatie en zonwering. “Hiermee ontstaat een serieus risico op oververhitting en een ongezond binnenklimaat”, schreef de vereniging aan minister Ollongren van Binnenlandse Zaken. “Door een veranderend klimaat krijgen we te maken met (veel) meer dagen met extreem hoge temperaturen. Bij de bouw van woningen wordt te weinig rekening gehouden met het op een natuurlijke manier buitenhouden en afvoeren van warmte.” “Oudere woningen hebben vaak een dak dat een beetje oversteekt, zodat er minder zon binnenvalt en er meer schaduw is”, legt woordvoerder Hans André de la Porte van Vereniging Eigen Huis uit. “Nieuwbouwwoningen hebben dat minder, en als je daarover niets in het Bouwbesluit vastlegt, gebeurt het ook niet.”  Er worden wel koele nieuwbouwwoningen opgeleverd, zegt hij. Die worden bijvoorbeeld uitgerust met bodemwarmtepompen en zogenoemde Warmte-Koude-Opslaginstallaties.

Wat kun je zelf doen?
“Het beste is om te voorkomen dat de woning te veel wordt opgewarmd. Dat kan bijvoorbeeld met dakoverstekken, (automatische) zonwering, ventilatiemogelijkheden - ramen moeten open kunnen - en een slimme bomenplant”, schreef de vereniging aan de minister. In de hete zomer van 2018 verkochten tuincentra veel meer parasols, barbecues en zwembaden. Toen de ergste hitte voorbij was, zagen ze de verkoop van struiken en planten aantrekken. En begin dit jaar leken mensen al meer aandacht te hebben voor de dreiging van een droog seizoen. Zo werden bij IntraTuin in Leidsche Rijn veel meer regentonnen verkocht, zodat mensen bij droogte toch nog hun tuin kunnen begieten. Ook kochten mensen fors meer planten die met weinig water kunnen groeien.

Driedubbelglas
Volgens André de la Porte is een bekend probleem met nieuwbouwwoningen dat ze over driedubbel glas beschikken. “Dat isoleert goed en houdt de warmte dus goed vast. Je zult dus aanvullende maatregelen moeten nemen om overvloedige zonnewarmte kwijt te kunnen raken.” Een eenvoudige oplossing is goede zonwering. Maar een mechanisch ventilatiesysteem kan ook veel doen, mits het goed is ingebouwd.Toch komt er nog meer kijken bij het klimaatbestendig maken van een huis. “Al die betegelde voor- en achtertuinen zorgen ervoor dat regenwater niet goed kan worden afgevoerd. En dat is een serieus probleem als er in korte tijd veel regen valt.”

Nieuwe regelgeving
Minister Ollongren neemt de problemen van oververhitting serieus, heeft ze de Vereniging Eigen Huis laten weten. Eind augustus kondigde ze aan regels op te nemen in het Bouwbesluit, waar alle regelgeving voor nieuwbouw in staat. De regels moeten ervoor zorgen dat zelfs bij extreme hitte buitenshuis de temperatuur binnen acceptabel blijft, zonder onnodig energie te verbruiken - bijvoorbeeld door airco’s te installeren. Kortom: bij het bouwen al rekening houden met extreem warme temperaturen, zodat er niet achteraf nieuwe oplossingen moeten worden ingebouwd. In juli volgend jaar gaat er nieuwe regelgeving in die betrekking heeft op de maximale temperatuuroverschrijding die in nieuwbouwwoningen plaats mag vinden. André de la Porte: “Daar zijn we blij mee.”

‘Weinig duidelijke informatie’
Nederlanders hebben na deze twee warme zomers ook meer aandacht voor de toegenomen hitte in huis. Ze denken dat hitte het grootste klimaatrisico is voor hun woning, vóór hevige regenval en overstromingen. Dat blijkt uit de Klimaatadaptatiemonitor van Achmea. Wel vinden ze dat er weinig duidelijke informatie beschikbaar is over het klimaatbestendiger maken van hun woning. De meeste Nederlanders hebben er nog nooit informatie over ontvangen. Ze hebben daar wel degelijk behoefte aan en kijken daarbij vooral naar de overheid. De gemeente zou burgers beter moeten informeren over wat ze zelf kunnen doen om hun woning te beschermen tegen extreem warme temperaturen en andere gevolgen van klimaatverandering.

Een kwart van de Nederlanders weet niet wat wordt bedoeld met klimaatbestendiger wonen. Van veel maatregelen hebben weinig mensen gehoord. Zo kunnen bij een hittegolf zonwering en gevelbegroeiing helpen en bij forse regenbuien een waterberging op eigen grond. De meeste Nederlanders hebben hierover nog nooit informatie ontvangen. Ze hebben daar wel behoefte aan; 36% vindt dat de gemeenten hen moeten informeren over klimaatbestendig wonen. 72 % vindt het klimaatbestendiger maken van woningen een taak van de overheid. Dit sluit aan bij de oproep van Vereniging Eigen Huis, afgelopen zomer, om bij de regelgeving voor nieuwbouwwoningen meer rekening te houden met het op een natuurlijke manier buitenhouden en afvoeren van warmte.

Door klimaatverandering heeft Nederland vaker last van extreme wateroverlast en hitte. Veel Nederlanders verwachten dat de overlast hierdoor in en om hun woning toeneemt. Toch heeft slechts 1 op de 3 Nederlanders hun woning klimaatbestendig gemaakt, door bijvoorbeeld betere isolatie. Als reden hiervoor noemen ze vooral dat het duur zou zijn.

Achmea merkt dat Nederlanders steeds meer maatregelen willen nemen door het veranderende klimaat. Toch is er nog veel meer mogelijk, zegt Willem van Duin, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea: “Vanuit onze coöperatieve identiteit dragen wij bij aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Wij willen niet alleen schades vergoeden voor onze tien miljoen klanten, maar ook van waarde zijn bij het voorkomen ervan. Daarom investeren we in preventie en dienstverlening. Zo helpt Interpolis bij de aanleg van een groen dak, helpt Centraal Beheer bij de installatie van zonnepanelen en adviseren we gemeenten met data-analyses hij zij beter kunnen inspelen op toenemende wateroverlast en hittestress in steden.”

Over de Klimaat Adaptatie Monitor

Achmea heeft onderzoek uitgevoerd naar de ‘klimaatbestendigheid’ van woningen in Nederland. Zij onderzocht de huidige kennis van Nederlanders over dit onderwerp; wat zij hiervan vinden (houding); en of zij reeds maatregelen hebben getroffen om overlast te voorkomen of dit nog van plan zijn. Het onderzoek is online uitgevoerd onder 1.055 Nederlanders van 18 jaar en ouder. Het onderzoek wordt twee keer per jaar uitgevoerd, in januari en juli. Het onderzoek is te vinden op Klimaat Adaptatie Monitor van Achmea.

*Foto Sabine Joosten / Hollandse Hoogte

Het consortium Warmte van Leeuwarden onderzoekt de mogelijkheden voor aardwarmte (ofwel geothermie) in Leeuwarden. In het consortium bundelen drie bedrijven hun krachten: Bouwgroep Dijkstra Draisma, geothermie-specialist ECW en warmtebedrijf Ennatuurlijk. Aan het einde van dit jaar besluit het consortium of volgend jaar de boring van de bron zal plaatsvinden en Ennatuurlijk besluit of het warmtenet aangelegd gaat worden. Om tot dit besluit te komen zijn voldoende klanten voor aardwarmte noodzakelijk.

Theo Peters, Adviseur Duurzame Bedrijfsvoering & Energiemanagement bij Achmea Facilitair Bedrijf, zegt over de plannen: “Met het aansluiten van de drie panden van Achmea, waaronder de Achmeatoren, op aardwarmte zetten we een grote stap naar de verduurzaming van ons vastgoed in Leeuwarden. Het zou mooi zijn als ons besluit ook andere bedrijven stimuleert om ook voor aardwarmte te kiezen. We nemen verschillende duurzame maatregelen op onze locaties, waardoor onze CO2-voetafdruk de afgelopen tien jaar al een stuk kleiner is geworden. We willen dat in 2030 al onze gebouwen klimaatneutraal zijn.”

Bij een positief investeringsbesluit eind dit jaar wordt in 2020 de aardwarmtebron geboord en het warmtenetwerk aangelegd. Eind 2021 worden de gebouwen van duurzame warmte voorzien. De komende jaren kan het warmtenet in Leeuwarden snel groeien. Daarmee komt betaalbare, duurzame warmte beschikbaar voor een groot deel van de stad.

Achmea klimaatneutraal in 2030

Achmea brengt ieder jaar de CO₂-voetafdruk van de gehele bedrijfsvoering in kaart, waarbij wordt gekeken naar verwarming, verlichting, water- en papierverbruik, afval, koelvloeistoffen, servers en mobiliteit. De afgelopen vijf jaar is de totale CO₂-uitstoot al met dertig procent afgenomen. Omdat we al in 2011 hebben besloten CO₂-neutraal te willen werken, compenseren we sindsdien onze uitstoot door ‘VCS- certificaten’ in te kopen. Vanaf 2030 is dat beleid niet meer nodig. Eerder werden ook de internationale duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (Sustainable Development Goals, SDG’s) centraal gezet in onze strategie. Klimaatactie (SDG 13) vormt daarbij een speerpunt.

Apeldoorn is één van de vijf kernlocaties van Achmea. Ook voor de andere kernlocaties zijn er plannen om de verduurzaming te versnellen. Zo wordt elders gewerkt aan een aansluiting op aardwarmte (geothermie) en op het dak van het gebouw in Tilburg is vorig jaar een ‘groen dak’ aangelegd. Daarnaast is het mobiliteitsbeleid van Achmea gericht op de uitbreiding van het aantal elektrische leaseauto’s en een reductie van auto’s met een verbrandingsmotor.

Achmea brengt ieder jaar de CO₂-voetafdruk van de gehele bedrijfsvoering in kaart, waarbij wordt gekeken naar verwarming, verlichting, water- en papierverbruik, afval, koelvloeistoffen, servers en mobiliteit. De afgelopen vijf jaar is de totale CO₂-uitstoot al met dertig procent afgenomen. Omdat we al in 2011 hebben besloten CO₂-neutraal te willen werken, compenseren we sindsdien onze uitstoot door ‘VCS- certificaten’ in te kopen. Vanaf 2030 is dat beleid niet meer nodig. Eerder werden ook de internationale duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (Sustainable Development Goals, SDG’s) centraal gezet in onze strategie. Klimaatactie (SDG 13) vormt daarbij een speerpunt.

Willem van Duin, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea: “Achmea wil bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Het tegengaan van de effecten van klimaatverandering hoort daarbij. We werken met een ambitieus duurzaamheidsplan dat leidt tot een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030. We werken actief samen met andere partijen, bijvoorbeeld in lokale en regionale netwerken en zoeken ook met leveranciers naar innovatieve mogelijkheden. Uiteraard kijken we ook voor onze klanten hoe we onze producten en diensten die we aan hen leveren kunnen ‘vergroenen’. Zo biedt Interpolis klanten milieuvriendelijke en isolerende ‘groene daken’ en levert Centraal Beheer ook zonnepanelen aan klanten.”

In Apeldoorn worden ook 30 extra laadpunten voor elektrisch rijden aangebracht. De eerste volledig groene stroom wordt naar verwachting geleverd in februari 2020.

Het klimaat verandert en dit zorgt voor toenemende overlast, leed en schadelast voor onze klanten en voor de samenleving. De strategie van Achmea is erop gericht bij te dragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Daarom heeft Achmea vandaag het Klimaatakkoord ondertekend en willen we bijdragen met concrete oplossingen. Achmea onderschrijft daarmee zowel de klimaatdoelstellingen van ‘Parijs’ als de ambities van de Nederlandse overheid.

Willem van Duin, voorzitter van de Raad van Bestuur van Achmea: “Als verzekeraar zien we de schade bij onze klanten door extreem weer toenemen. Wij willen onze klanten helpen zich te beschermen tegen schade onder meer door inzicht en oplossingen te bieden. Zo vergroten we de weerbaarheid van onze klanten tegen de gevolgen van klimaatverandering. Klimaatverandering raakt ook de beleggingen die wij beheren voor onze klanten. Als investeerder hebben we bovendien invloed op de mate van duurzaamheid handelen door de ondernemingen waarin we beleggen.”

Klimaatverandering is daarmee ook een belangrijk thema in ons verantwoord beleggingsbeleid. Dat betekent ook dat we met bedrijven het gesprek aangaan over hun rol in de energietransitie en reductie van de CO2-uitstoot. Deze week maakte Achmea bekend dat wij niet langer beleggen in bedrijven die meer dan 30% van hun omzet halen uit kolen of uit de winning van olie uit teerzanden. Deze bedrijven worden op de uitsluitingslijst geplaatst.

Samen met partners, werkt Achmea tot slot aan de ontwikkeling van innovaties zoals BlueLabel, een dienst waarmee we ‘op straatniveau’ inzicht geven in de gevolgen van klimaatverandering, bijvoorbeeld overstromingen en extreme hitte.

Achmea ziet de schade en overlast door klimaatverandering toenemen. Binnen haar eigen beleggingsportefeuille sluit Achmea daarom de meest vervuilende kolenbedrijven uit. Deze industrie is verantwoordelijk voor een zeer groot deel van de wereldwijde uitstoot van broeikasgas. Beleggen in deze bedrijven past niet langer bij Achmea.

Intensief betrokken bij transitie naar duurzaam

Naast het actief uitsluiten van beleggingen in kolenbedrijven en teerzandverwerkers, gaat Achmea ook door met het uitoefenen van invloed door haar intensieve ‘engagement’ traject. Daarbij worden vervuilende bedrijven actief aangespoord om te komen tot een groenere bedrijfsvoering.Willem van Duin: ”Wij willen uiteindelijk alleen blijven beleggen in ondernemingen die een beleid hebben dat gericht is op verduurzaming én in bedrijven die actief bijdragen aan de energietransitie. Wij zijn daarover in gesprek, bijvoorbeeld met de resterende mijnbouw- en nutsbedrijven waarin wij beleggen. We rekenen erop dat deze bedrijven aan kunnen tonen dat zij beleid hebben om in een vastgesteld tijdpad over te gaan naar duurzamere alternatieven.”

Nieuwe technologie voor beperking risico’s

Met het veranderende klimaat, verandert ook de rol van verzekeraars. Om relevant te blijven voor hun klanten zullen zij, naast het schadeloos stellen na een schade, ook met oplossingen moeten komen om schades te beperken of te voorkomen. Dit vereist het hebben van inzicht en het betrokken zijn bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Achmea verwacht dat door de samenwerking met EIT Climate-KIC nieuwe impulsen voor innovaties ontstaan, die direct toe te passen zijn in de dagelijkse praktijk.

Michiel Delfos: “Klimaatverandering heeft een grote impact voor onze klanten. Wij zien het als onze taak om onze klanten te helpen zich beter te wapenen tegen deze weersinvloeden. Preventie om schade te voorkomen, daar ligt de sleutel. Dit kunnen we niet alleen; we werken nu al samen met diverse bedrijven en organisaties. Mooi dat we nu ook de Europese kennis en kunde van EIT Climate-KIC kunnen aanwenden.”

Europese opschaling

Partners van de EIT Climate-KIC community hebben inmiddels computermodellen ontwikkeld om klimaatcatastrofes in kaart te brengen en risicoanalyses uit te voeren. Via een Open Source Platform is deze informatie beschikbaar. In 2017 heeft zij dit project een extra boost gegeven om met haar partners de innovaties versneld te implementeren. Dit is een van de projecten waarin Achmea kan participeren.

Kirsten Dunlop: “Wij verwelkomen Achmea van harte in onze community. Ook vandaag bleek weer hoeveel raakvlakken onze organisaties hebben om samen te werken aan een weerbare samenleving. We plannen een gezamenlijke bijeenkomst met onze experts om concrete invulling te geven aan ons partnership.”

Delen van Parijs stonden onlangs blank vanwege de Seine die buiten haar oevers trad. Ook in Nederland staat het water hoog. Zijn er momenten waarop u weleens denkt ‘dit gaat verkeerd?’

“Nee, in de afgelopen dertig jaar hebben wij goed ingespeeld op de gevolgen van de klimaatverandering. Zo is de kustverdediging meegegroeid met de zeespiegelstijging en rivieren zijn toegerust om veel meer water te verwerken. Onze dijken zijn bovendien steviger en hoger gemaakt. Over hoogwater, of een ruwe zee hoeven we ons geen zorgen te maken.”

Zijn er ontwikkelingen die wel zorgen baren?

“De weersomstandigheden veranderen veel sneller dan we hadden gedacht. Er is veel vaker heftige regenval dan in het verleden, maar ook periodes van langdurige droogte en bodemdaling komen verrassend veel sneller op ons af.”

Over hoeveel meer regen praten we dan?

“25 procent meer in vergelijking met de jaren ’50 van de vorige eeuw. De regen is ook anders dan uit die tijd. Toen had je vooral miezerregens. Nu zijn het tropische buien. 60 tot 80 millimeter neerslag in een uur tijd is geen uitzondering meer. Wij zitten nu al op de omvang én de intensiteit die het KNMI voor het jaar 2050 heeft voorspeld.”

Wat betekent dat?

“Meer overlast en schade. Na de buien in de zomer van 2016 heeft de politiek dit ook erkend. We moeten rekening houden dat we vaker met dit soort extreme situaties te maken krijgen, het zijn geen incidenten meer.”

Met andere woorden?

“Zullen we onze ruimtelijke omgeving moeten gaan prepareren op ellende. Daarom heeft het vorige kabinet Rutte in september 2017 opdracht gegeven om in het Nationale Delta Plan versneld aanpassingen te doen voor de ruimtelijke adaptatie.”

Ruimtelijke adaptie? Wat is dat? Waar hebt u het dan over?

“Alle gemeenten in Nederland hebben verplicht stresstests gedaan in samenwerking met de waterschappen. Met die klimaatchecks wordt in beeld gebracht waar we in ons land tegen problemen aan gaan lopen. Op basis daarvan kunnen we snel maatregelen nemen. Uiteindelijk zullen we moeten gaan bouwen op basis van de weertypen die komen. In de ontwerpen zullen we droogte- en hitte-stress mee nemen.”

Zitten we dan safe?

“Ook al ligt Nederland er piekfijn bij, Deltares heeft berekend dat we alsnog op 70 miljard schade dienen te rekenen als gevolg van noodweer.”

Wat moeten we ons eigenlijk voorstellen bij hittestress in Nederland?

“Nu is het op een tropisch warme dag 25 graden in De Bilt. In het centrum van Rotterdam wordt het dan al snel 33 graden. Volgens het KNMI wordt het in 2035 op dezelfde tropisch warme dag 28 graden in De Bilt en 39 in het hart van de Maasstad. Dat levert problemen op als je geen voorzieningen treft.”

Welke maatregelen worden nu al getroffen?

“We zullen naar meer natuur en groen in de stad gaan. Maar ook simpele dingen als stoepranden zullen terugkomen om het water zoveel mogelijk op straat te bergen en ervoor te zorgen dat winkels en woningen niet onderlopen. Bewoners en bedrijven zullen ook meer samen moeten ondernemen. In Rotterdam zijn we nu bezig met groene binnentuinen, in plaats van betegelde. Je geeft mensen daarmee handelingsperspectief en voorkomt dat ze straks twee keer per jaar nieuw laminaat moeten leggen.”

Welke gebieden zijn het meest kwetsbaar voor hevige regenval?

“Dat zijn de oudere wijken in de steden uit het begin van de 20^ste eeuw. Ze liggen vaak lager en de bebouwingsdichtheid is groot met veel verharde tuinen.”

Vallen bepaalde gebieden straks nog te verzekeren?

“Het wordt in elk geval een interessante uitdaging voor schadeverzekeraars. In het waterbeheer doen we aan maximale preventie, zoals de normering van dijken, maar bij hevige regenval is dat niet mogelijk. We kunnen daar geen honderd procent veiligheid garanderen. Aangezien het weer niet discrimineert en overal kan vallen, zullen we bijvoorbeeld moeten nadenken over de wijze waarop we met niet zelfredzamen omgaan in extreme weersituaties.”

Hoe zit het met de droogte? Welke effecten heeft dat? Moeten we straks net als in Kaapstad op drinkwaterrantsoen of is dat overdreven?

“In de landbouw kampt men al veel langer met langdurige droogte. Ga maar eens met de boeren in Limburg en Brabant praten. De afgelopen tien tot vijfenzestig jaar is er veel veranderd. Toch zijn we het niet gewend om uit schaarste naar waterbeschikbaarheid te kijken. Het is echter de realiteit. We hebben het watersysteem al aangepast om in bepaalde gebieden zolang mogelijk zoet water vast te houden.”

Werkt deze strategie niet tegen je op het moment dat er veel water valt te verwerken?

“Zeker een zorg. We laten beken bijvoorbeeld langzaam meanderen om het water langer op een plek te houden, maar als je in een keer een klets water hebt op te vangen, is dat onvoldoende geschikt om het snel naar een gemaal af te voeren. We werken nu aan bredere zones langs de oevers van deze beken. De gehele ruimtelijke ordening zullen we flexibel moeten maken naar droogte en hevige regenval.

U hebt meerdere keren aandacht gevraagd voor de kwaliteit van ons drinkwater. Wat is daarmee aan de hand?

“Er is voldoende zoet water aanwezig maar de kwaliteit is een beperkende factor. Het is zaak dat we het niet verder laten verslechteren. Er zit te veel rotzooi in ons water wat er niet in thuishoort, zoals gewasbestrijdingsmiddelen, mest, plastic afval en stoffen uit medicijnen.”

Wat is uw voorstel?

“Wat je niet in het water gooit, hoef je er ook niet uit te halen. Producenten, overheden, leveranciers en chemische industrie zullen samen hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Samen moeten we een bijdrage leveren om de Europese doelstellingen voor schoon drinkwater zien te behalen. Het is namelijk niet het probleem van de buurman.”

“Ik ben een gesjeesde pedagoog en heb geen verstand van techniek, maar toch ben ik betrokken bij de meest fantastische technologische ontwikkelingen. Ik laat mij informeren hoe het echt werkt en wat je ermee kunt. Weet je dat er al waterstofkorreltjes bestaan waarmee energie wordt opgewekt om staal te produceren? Zelfs de wasmachine kan erop draaien.”

“In 2009 bracht ik een bezoek aan de hoogste baas van BMW in München. ‘Hoe denkt u over de elektrische auto?’ vroeg ik hem. ‘Quatsch,’ antwoordde hij en vertelde dat BMW pas over tien jaar is staat zou zijn om één op de tien van hun auto’s op schone diesel te laten rijden. BMW is nu koploper met de productie van elektrische auto’s. Moet je zien hoe snel dat is gegaan.”

“Wij zijn de beste in de wereld als het om duurzame innovatie gaat. 80 procent van alle vernieuwing komt uit Nederland. Tegen de tijd dat men in Azië onze ideeën namaakt, zitten wij alweer op een nieuw spoor. Dus… het is een kwestie van Make it happen! Laten we de perfect storm tot stand brengen. Het moment waarop alles anders wordt. Dan kan Nederland, als we willen, in vijftien jaar tijd, volledig overgeschakeld zijn op duurzame energie.”

“Er is slechts een beperkt aantal mensen dat de urgentie van de klimaatverandering voelt. Als we op de oude voet doorgaan, zal er in de toekomst een ongeluk in slow motion plaatsvinden. Ik ben degene die voortdurend roept: ‘Joehoe het gaat mis!”

“De klimaatverandering is een tijdbom die in de woonkamer tikt en zo snel mogelijk onschadelijk moet worden gemaakt!”

“Kortgeleden had ik een interview met Marianne Zwagerman. Zij vroeg zich af of de mens iets kan doen tegen de klimaatverandering en of het nou allemaal wel zo ernstig is, zoals ik telkens beweer. Of ik mij als ondernemer niet te druk maak. Ik vroeg haar maar meteen, hoe groot zij de kans achtte, dat haar huis in de toekomst in de brand zal vliegen. Tien procent kans? Minder? Betekent dat dan ook, dat je je huis niet meer tegen brand verzekert?”

“Daarna heb ik uitgelegd dat ik het tegengaan van de klimaatverandering zie als een verzekeringspremie. Een investering waarmee je een veel leukere wereld krijgt, met schone lucht en meer werkgelegenheid. Daar kun je toch niet tegen zijn?”

“Ik word gek van mensen die zeggen: ‘Daar geloof ik niet in.’ Hou op zeg. We staan met elkaar voor een ontzettend grote uitdaging. Ik geloof er niet in, prima, maar wat is jouw plan dan?”

“In tien jaar tijd zijn we overgestapt van paard en wagen naar automobielen. In nog geen tien jaar is Nederland van kolen overgegaan op aardgas. Acht jaar na de eerste vlucht om de aarde stond de eerste man op de maan. Hoezo kan Nederland niet in vijftien jaar volledig duurzaam zijn?”

“Na de watersnoodramp in Zeeland was er binnen drie maanden een Deltaplan. ‘Dit mag nooit meer gebeuren,’ zeiden we en het plan werd verwezenlijkt.”

“Rutte heeft gezegd dat de deur van de Trêveszaal op een kier staat voor vernieuwers. Guess what!? We moeten sneller dan ooit vernieuwen. Daarom moeten wij ervoor zorgen dat de politiek goed geïnformeerd is.”

“Dat kan alleen als de overheid de perverse prikkels uit het systeem haalt en ervoor zorgt dat we duurzaam gedrag daadwerkelijk gaan implementeren. Daarom is de overheid de ideale partij om de grootste klant te worden van duurzame oplossingen. De staat moet dus niet meedoen als innovatiekracht, maar met meer poen over de brug komen en ondernemerschap voorsorteren.”

“Maar je ziet wat er gebeurt in de wijk Lombok in Utrecht. Daar draait een ondernemer een proef met zonnepanelen en deelauto’s om de buurt selfsupporting te maken. ‘Verboden!’ roept dan een ambtenaar. Burgermeester Van Zanen is daar gelukkig voor gaan liggen. ‘Even niet aankomen, als deze ondernemer zijn nieuwe plannen niet kan testen, stoppen jullie de innovatie.”

“Je kunt trouwens beter een Hummer rijden en vegetariër zijn, dan achter het stuur zitten van een Prius en vleeseten. De energietransitie is ook een eiwittransitie. Dat wordt nog helemaal niet meegenomen in de discussie over de klimaatverandering.”

“In 2030 moet Nederland de schoonste en grootste delta ter wereld zijn.”

“Peter Bakker, de voormalige CEO van TNT Post, zei het al: ‘Accountants will save the world.’

Als je kunt rekenen, begin je bij duurzaamheid. Daarom moet het hele financiële systeem veranderen. Hoe gaat ons belastingstelsel eruitzien? Hoe gaan we naar een wereld waarin we straks niks meer bezitten en zelf onze energie opwekken? Fantastische uitdagingen toch?”

“Er is een revolutie gaande: de vlinder revolutie. Dat is geen revolutie van bloed, maar een van alleen maar winnaars. Mens, natuur en milieu zullen de winnaar zijn. Er zullen bedrijven sneuvelen maar geen mensen. Mensen zullen wel hun macht verliezen, maar dat is niet zo erg.”

“Zij die durven krijgen het geluk.”

“Wubbo zei altijd dat wij allemaal astronaut zijn van ruimteship aarde.”

“Ik kwam hem tegen in het jaar waarin Amsterdam ‘400 jaar grachten’ vierde. ‘Hoe kan dat nou?’ zei Wubbo, die zelf in een grachtenpand in Amsterdam woonde, ‘We hebben honderden jaren historie, maar geen visie op de grachten voor de komende 400 jaar.”

“Als één van de weinigen had hij zijn huis verduurzaamd, zonnepanelen op het dak gelegd, het pand geïsoleerd, ledlampen in de kroonluchters aangebracht… En hoewel het bij Wubbo wel lukte, leek voor de mensen om hem heen knap lastig te zijn. Wubbo dacht toen: ‘Als ik een nieuw initiatief start, waarmee deze eeuwenoude panden in het moeilijkste stukje van Nederland, verduurzaamd kunnen worden, dan kan niemand daar ooit meer nee tegen zeggen.’”

“We hebben een plan geschreven, naar partners gezocht en gedacht: ‘we gaan het gewoon dóen!’ Wubbo heeft ons geleerd om op een positieve manier dingen te beginnen, dan kun je zoveel bereiken. Het was een man met een zeer aanstekelijke visie.”

“Tot dat moment voelde ik vaak dat mijn dromen werden getemperd. Hij was de eerste die mij stimuleerde juist nog groter te denken dan ik al deed.”

“Het doel van De Groene Grachten is de verduurzaming van vooroorlogse panden. Niet alleen in de Amsterdamse grachtengordel, maar in het hele land en voor allerlei soorten gebouwen.“

“Eerst zijn wij ons gaan richten op vijf stadsherstelpanden op de Nieuwe Prinsengracht achter theater Carré in Amsterdam. Die werden verbeterd van energielabel G naar A. Daar ging wel eerst twee jaar onderzoek aan vooraf, maar uiteindelijk zijn deze panden super duurzaam geworden met isolatiemateriaal, warmtepompen, zonnepanelen en tal van andere maatregelen.”

“Het is fantastisch om oude gebouwen nieuw leven in te blazen. Dat is in bepaalde opzichte veel duurzamer dan een gebouw nieuw te bouwen. Want de materialen van een grachtenpand wat al 400 jaar bestaat gaan al een hele tijd mee. De crux zit hem in het verduurzamen van het energiegebruik. De panden zijn vaak zo lek als een mandje en hier is dus veel winst te behalen. De urgentie voor energiebesparing in deze panden is enorm hoog.”

“In Nederland zijn alleen al anderhalf miljoen vooroorlogse woningen, maar ook andere historische panden zoals gemeentehuizen, buitenplaatsen, provinciegebouwen, kerken, boerderijen, landgoederen en musea… Die willen wij allemaal verduurzamen. Van crematoria tot Tropeninstituut.”

“Daarom hebben we degroenemenukaart.nl online gezet. Dat is een website waarmee je een duurzaam plan kunt maken voor je woning of kantoor. Met behulp van een ‘wensenlijstje’ kun je in één oogopslag zien hoe je een pand naar eigen wens kunt aanpassen. Vanaf het moment dat de website online, krijgen we vanuit het hele land aanvragen om panden energiezuinig te maken.”

“Bij een studentenvereniging in Amsterdam hebben we de restwarmte van de bierkoeling en 4 warmtepompen gebruikt om 36.000 kub aardgas naar 0 te brengen. Dat is 24 Nederlandse huishoudens. 900 studenten, toekomstige arbeidskrachten, krijgen zo met de paplepel ingegoten dat duurzaamheid echt iets van nu is.”

“Toch is het grootste braakliggende terrein te vinden op de daken van de stad.”

“In de stad staan we überhaupt voor grote uitdagingen. We moeten bijvoorbeeld voorzieningen treffen om het overtollige water bij heftige buien tijdelijk te bergen. Mensen willen ook steeds vaker lokaal hun voedsel verbouwen en zijn op zoek naar nieuwe vormen van groene energie. Op de platte daken in de stad kun je deze wensen vormgeven.”

“Zo is ook ‘Rooftop Revolution’ ontstaan, feitelijk een website waarop je leert je eigen dak te vergroenen met een handig stappenplan.”

“Wanneer jouw dak de potentie heeft, helpen wij om de technische en sociale situatie te bekijken en stakeholders te activeren. We helpen vervolgens met de subsidieaanvraag en het crowdfunden in de buurt.”

“In 2020 hopen we dat 10% van de Nederlandse daken samen een nieuw natuurgebied in Nederland vormen en in 2018 zijn we actief in minimaal drie steden. Daarnaast hopen we meer met voedsel te gaan doen. Er is zoveel ruimte om dit te verbouwen op daken, dus het is eigenlijk gek dat het niet veel vaker gebeurt.”

“Na mijn studie kon ik bij meerdere multinationals aan de slag. Toch besloot ik mijn hart te volgen. Ik merk elke dag hoeveel energie het geeft om mijn kennis en kunde in te zetten voor een duurzame wereld.”

U wilt de economie duurzamer en groener maken. Ondertussen is Nederland het land met de hoogste C02-uitstoot van Europa. Denkt u weleens: ‘ik trek aan een dood paard?’

“Nee hoor. Ik ben van duizend bloemen laten bloeien. Iedereen mag zijn of haar standpunten verkondigen. Het is belangrijk dat wij onze onderwerpen op de agenda krijgen, beleid kunnen maken en veranderen.”

Maar…

“Het onderwerp milieu, de klimaatverandering, is moeilijk. We zullen het dichter bij de mensen moeten brengen. Delen van de bevolking hebben nu nog zoiets van: laat maar, het zal mijn tijd wel duren.”

Dus?

“Let ik telkens op; wie op welk moment mijn publiek is. Spreek ik met een VVD’er, dan zal ik het moeten hebben over de mogelijkheden om in groen te investeren. Ontmoet ik een modemeisje, dan is kleding zonder schade voor het milieu, een goed gespreksonderwerp. Tegen beleidsmakers sla je weer een andere toon aan. We zullen het onderwerp voortdurend op maat moeten brengen.”

Ondertussen zit u in de oppositie en voert het kabinet Rutte een beleid dat bij lange na niet doet wat u wilt.

“We volgen het regeringsbeleid kritisch, maar ik denk dat we van geluk mogen spreken, dat we onderdeel zijn van de Europese Unie. Nederland heeft het akkoord van Parijs ondertekend hierdoor is ons land gedwongen om mee te gaan met EU maatregelen.”

Dat klinkt tamelijk ernstig. Is het in ons land echt zo slecht gesteld?

“Nederland is het meest fossiele land van Europa met de hoogste CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking. We hebben met Rotterdam de grootste Europese overslaghaven voor steenkool en olie, we boren naar gas en hebben recent drie kolencentrales geopend.”

Wat wilt u per direct veranderen?

“Grootverbruikers van energie betalen een veel te lage prijs, die moet omhoog. Daarnaast moeten we veel sneller naar een verandering in duurzame vormen van transport en een energie-neutrale bebouwde omgeving.”

De autobezitter stelt ondertussen de aanschaf van een elektrisch aangedreven auto uit en lijkt nog vooral geïnteresseerd in modellen met een minder groen energielabel.

“Dat hebben we te danken aan de belastingregels van minister Wiebes. Hij heeft allerlei stimuleringsmaatregelen teruggedraaid die de verkoop van energiezuinige auto’s aantrekkelijker moest maken. Het Nederlandse beleid zou juist fiscale voorwaarden moeten creëren om veel groener te kunnen opereren. Nu is een treinticket naar Parijs tien keer duurder dan vliegen. Willen we de individuele burger bereiken, dan zullen we het gebruik van zuinige producten moeten belonen.”

Hebt u het idee dat de consument überhaupt wil veranderen om het klimaat te helpen?

“Ik ben daar positief over. Ik was laatst in de Media Markt. Daar hoorde ik een stel een wasdroger kopen. De verkoper vertelde dat het ene apparaat iets goedkoper was dan de ander, maar veel meer energie verbruikte, waardoor je uiteindelijk toch veel duurder uit zou zijn. Vijf jaar geleden hoorde je dat niet zo snel. Niemand is toch bewust bezig om de planeet stuk te maken?”

Toch, zegt u, zou de overheid veel meer de lead moeten nemen?

“Zeker. Als je wilt dat mensen elektrisch of hybride gaan autorijden dan moet je ervoor zorgen dat dit financieel gezien aantrekkelijk wordt gemaakt. Ook de infrastructuur moet verbeterd, met veel meer laadpunten in de bebouwde omgeving.”

Zou de waterstof-auto ook een optie zijn?

“Waterstof wordt nu gemaakt uit aardgas. Dat is geen goede zaak. Wellicht zou het werken in de scheepvaart, het vrachttransport en de zware industrie, zoals Tata Steel en bedrijven in de Botlek – maar voor auto’s is het te laat. Dan moeten we twee sets infrastructuur bouwen. Laten we ons concentreren op een veel snellere transitie naar hybride auto’s en 100 procent elektrisch.”

U bent nu veertien jaar intensief bezig met vraagstukken omtrent klimaatverandering, wat vindt u een opmerkelijke ontwikkeling?

“Dat we in Nederland van alles wat doen, maar veel te weinig. Neem het aantal ‘nul op de meter-huizen’ (energieneutraal). Op een bestand van 7 miljoen woningen, zijn dat er slechts 10.000. Ook zijn er veel te weinig kantoren die energiezuinig of neutraal zijn. Terwijl we aan de andere kant fantastische innovaties uitvinden, maar deze niet krijgen opgeschaald.”

Noemt u eens een paar van die innovaties.

“Het spinakerzeil in de scheepvaart. Dat scheelt zomaar 10 procent brandstof, komt niet verder. De energiebesparende ‘sidewings’ van studenten van de Technische Universiteit in Delft. Ook geen ‘uptake.’ We hebben te veel zoiets van: ‘Oké het is er, mooi nou moet de markt het maar oppakken.”

Vindt u dat de overheid hier een taak laat liggen?

“Absoluut. Kijk alleen eens naar wat we in Eindhoven hebben staan aan innovatiekracht op het gebied van elektrisch vervoer: de Tesla assemblage, de Techniche Universiteit VDL, Daf Trucks… Waarom maken we daar met Economische zaken geen plan voor? Het topsectorenbeleid in Nederland steunt veel te veel wat we al hebben. Als je het alleen aan de markt overlaat, gaat het niet werken. Hier heeft de overheid de taak om in te grijpen.”

Welk concreet voorstel hebt u klaarliggen voor het kabinet?

“We hebben een initiatiefwet om nieuwbouwhuizen voortaan niet meer op gas aan te sluiten. Over 10 jaar moet de Cv-ketel er toch uit, waarom zou je daar nu al niet naar handelen?”

Bent u niet bang dat wat u wilt heel ver af staat van Leonie die met haar man een nieuwbouwhuis koopt in Tilburg en het gezelliger vindt om op gas te koken?

“We moeten het mensen vooral makkelijker maken om een groener leven te leiden.

Daarom moet de overheid dit soort zaken standaardiseren en energiezuinige alternatieven aantrekkelijk te maken.”

Als u de politiek verlaat, hoe wilt u dan terugkijken?

“Dat ik erin geslaagd ben om mensen zonder grote interesse in het milieu een zet de goede richting in te hebben gegeven, zodanig dat het land een klimaatbestendige economie heeft ontwikkeld. Alle huizen die worden gebouwd zijn energiezuinige woningen. We blijven nog steeds groot in onze agri & food export, maar wel met meer oog voor de ecologie en het dierenwelzijn.”

U bent boos. Waarom precies?

“Ik denk dat het publieke debat er niet bij gebaat is, om onzin gedeeld te krijgen over een maatschappelijk relevant wetenschapsgebied.”

Wie spreekt volgens u dan wetenschappelijke wartaal in deze film?

“Piers Corbyn. Hij beweert onder meer dat de extra CO2 in de atmosfeer uit de oceanen komt.”

Klopt dat niet?

“Het is wetenschappelijk gezien onzin. Het draait hier om de wet: ‘Behoud van massa’. Als Corbyn gelijk zou hebben zou de concentratie in de oceanen moeten afnemen. Dat is geenszins het geval, deze neemt toe. Daar heb ik Marijn mee geconfronteerd. Hij zegt ‘ik weet niet wie er gelijk heeft.’”

Wat is volgens u nog meer een misvatting in de film?

“Dat de toename van de temperatuur op aarde komt door frauduleuze metingen. Ook Corbyn. Bij gebrek aan argumenten gaan sommigen over op complottheorieën en heeft men het over fraude. De temperatuurstijging op aarde is onafhankelijk van elkaar bevestigd door verschillende onderzoeksgroepen. Begin 2010 heeft een (voormalig) ‘klimaatscepticus’ en fysicus genaamd Richard Muller met geld van de gebroeders Koch al dit werk helemaal opnieuw uitgevoerd met een eigen onderzoeksgroep. Ze hadden dezelfde uitkomst als de andere onderzoeksgroepen. Het is sinds de industriële revolutie circa 1 graad warmer geworden op aarde.”

Wat zou een reden kunnen zijn van serieuze wetenschappers om onwaarheden te verkondigen?

“Uit onderzoek blijkt dat veel klimaatsceptici onvrede hebben met de voorgestelde oplossingen om de veranderingen tegen te gaan. Daarnaast kunnen ideologische weerstanden tegen overheidsingrijpen meespelen.”

Ideologische weerstanden?

“Mensen die faliekant tegen overheidsregulering zijn. Vaak zijn het mensen die er een fundamentalistische vrijemarkt ideologie op na houden en de overheid, de ‘roverheid’ noemen.”

Dus?

“Men gaat het probleem bagatelliseren. Dat zag je ook in de discussie over roken en gezondheid. Daar kwam ook een sterke lobby op gang, die tegen de gezondheidsrisico’s ageerde. Sommige wetenschappers lieten zich voor het karretje spannen van de tabaksindustrie. Een paar van dezelfde mensen zie je nu terug in de klimaatdiscussie, waarin dezelfde tactieken worden gebruikt als destijds tijdens de discussie over roken.”

Maar in die hoeken begeeft Poels zich toch niet, of zien we wat over het hoofd?

“Bij Marijn Poels zie je iets anders terug. Hij lijkt mij vooral begaan met het traditionele boerenleven, dat steeds meer verdwijnt. Daar maakt hij zich oprecht zorgen over. In Duitsland ziet hij boeren overschakelen op het beheer van windmolens voor windenergie en energiebeleid en constateert, dat daar toch wel wat nadelen aankleven. Daarom houdt hij dat kritisch onder de loep. Terecht, geen probleem. Waar ik wel een probleem mee heb, zijn de onzinverhalen die hij over klimaatwetenschap verspreidt.”

Wat is de oplossing om van de ‘flauwekul-verhalen’ af te komen?

“Er moet een cruciaal onderscheid worden gemaakt tussen de maatschappelijke en wetenschappelijke discussies. In de maatschappelijke discussies spelen meningen een rol, maar in de wetenschap geldt alleen de sterkste van de bewijsvoering.”

Conclusie?

“Kritiek uiten mag best, maar verkondig geen wetenschappelijke flauwekul. Niet op kosten van de wetenschap. Dit gaat om feiten niet om meningen.”

Toch wordt er naar de Piers Corbyn’s in deze wereld geluisterd? Waarom is dat?

“Ze zijn zeker van hun zaak en komen overtuigend over. Bovendien wil de media ook andere geluiden laten horen, dat hoort nu eenmaal bij de journalistieke ethos.”

Wat is de betekenis van de klimaatverandering voor Bart Verheggen?

“Net zoals roken gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, veroorzaakt menselijk handelen klimaatverandering. In 1900 werd er al uitgerekend dat gassen als CO2 in de atmosfeer de temperatuur op aarde kan laten stijgen. Ook weten we dat de CO2 toename komt door het verbranden van fossiele brandstoffen. De koolstof in de CO2 heeft namelijk een fossiele vingerafdruk, die ondubbelzinnig de afkomst verraadt. Meer CO2 betekent dus een dikkere deken van CO2 om de aarde heen, die daardoor wel móet opwarmen.”

Wat dient er volgens u te gebeuren?

“Om klimaatverandering binnen de perken te houden, bijvoorbeeld onder de internationaal afgesproken twee graden grens, moeten de emissies van broeikasgassen flink naar beneden. Om dat te bereiken zal de prijs van CO2-uitstoot flink omhoog moeten.”

Met als streven?

“Later deze eeuw een CO2 neutrale economie, waardoor het klimaat zich langzaam kan stabiliseren.”

Welke rol speelt de wetenschap daarin?

“Wij zullen de basiskennis over de klimaatverandering veel beter over de bühne moeten zien te krijgen. Dat wil zeggen, dat we laten zien hoe de wetenschap überhaupt werkt. Dat we uitleggen hoe we de verschillende aspecten van de klimaatverandering allemaal te weten zijn gekomen. En wat we dan precies meten en hoe dat in zijn werk gaat. Dat is een onderbelicht aspect in de media: de gigantische traagheid die er bestaat tussen oorzaak en gevolg. Zelfs als we de emissies sterk reduceren, dan lopen de CO2-concentraties nog heel lang door. Het is als een olietanker die van koers moet veranderen. Deze traagheid wordt onvoldoende onderkend en gecommuniceerd.”

“Tony Chocolonely wil van binnenuit de chocolade-industrie veranderen en een einde maken aan slavernij en kinderarbeid.”

“Je denkt: Dat heeft nul met het klimaat te maken, maar dan vergis je je. De klimaatverandering leidt tot een afname van productie, mislukkingen van oogsten en migratie, waardoor de armoede alleen maar groter kan worden. Armoede is de motor achter kinderarbeid. Om onze sociale missie waar te maken, moeten we ook actief meewerken aan het tegengaan van de klimaatverandering.”

“Bij alles wat we doen, wordt vaak gezegd: ‘Jullie zijn maar een klein spelertje in een grote industrie. Ik haal dan graag de woorden van Anita Roddick aan, zij was de oprichtster van The Body Shop: ‘If you think you’re too small to have an impact, go to bed with a mosquito.’”

“Door ze te laten zien dat het anders kan, dwingen we anderen in de industrie op een sympathieke manier uiteindelijk tot een omslag in denken en doen.”

“Heel veel cacaobedrijven weten niet waar hun oogst vandaan komt. Als je niet weet wat de herkomst van je producten is, hoe kun je daar dan verantwoordelijkheid voor nemen?”

“De cacao-industrie is een van de grootste oorzaken van de ontbossing in West-Afrika. Dat gebeurt niet moedwillig. Mensen zijn te arm, hebben geen land, geen toegang tot onderwijs en zo trekken ze een natuurgebied in om schaduwbomen om te kappen – die essentieel zijn voor een gezonde cacao-teelt – en gaan cacao-planten verbouwen.”

“Wij zorgen ervoor dat al onze cacao traceerbaar is. Wij kennen de boeren met wie we samenwerken en waar ze de cacao verbouwen.”

“70 procent van de cacao komt uit Ghana en Ivoorkust. Deze landen hebben grote sociale problemen. Wij werken daar samen met 5 coöperaties, waarmee we minimaal 5 jaar optrekken. Je kunt zó veel beter een vuist maken in de markt en de landbouwmethoden aanpakken. Wij weten dat de omstandigheden voor de boeren nog lang niet perfect zijn, maar daar proberen we juist verandering in te brengen.”

“De basis is een leefbaar inkomen voor de boeren, waarmee ze hun gezinnen goed kunnen onderhouden, er gezondheidszorg aanwezig is, kinderen naar school kunnen en zijzelf in staat worden gesteld hun vak te professionaliseren.”

“Alles wat we in de cacao-industrie doen, raakt klimaatverandering. Oogsten staan onder druk, mislukken zelfs en cacaoboontjes worden kleiner. Een aantal boeren ziet de oogstseizoenen al verschuiven. Regens komen later of helemaal niet. Er is sprake van plaatselijke temperatuurstijging door lokale ontbossing…”

“Alle grote jongens in de cacao-industrie hebben kortgeleden verklaard, om samen meer te doen tegen de klimaatverandering en de ontbossing van West-Afrika. Hoe? Dat weet niemand nog, maar het is het begin van de verschuiving in denken. Het is nu voor het eerst dat de klimaatverandering ook hun supply chain raakt.”

“Het is leuk om boompjes te planten en gebieden te vergroenen, maar het is nog veel belangrijker om het totale ecosysteem (inclusief economische ontwikkeling en het vergroten van het sociaal bewustzijn) aan te pakken. Er wordt nog te vaak alleen maar gelet op het groene stukje van de agenda, terwijl een commercieel bedrijf met een alomvattende aanpak een enorm positieve impact kan creëren in de markt.”

“Tony Chocolonely wil je bewust maken van je eigen verantwoordelijkheid als je iets koopt. Daarom heb je in onze repen scheve stukjes. De reep staat voor de ongelijkheid in de chocolade-industrie waarin enkele grote chocogiganten het voor het zeggen hebben, terwijl miljoenen boeren in armoede leven. Als je goed kijkt zie je in de reep ook de Afrikaanse landen terug die cacao produceren.”

“We hebben 16 procent marktaandeel in Nederland, elk jaar groeien we met 50 procent en zijn groter dan alle huismerken bij elkaar. Voor ons is het de gouden balans zien te vinden tussen de lekkerste chocolade, het bouwen van een mooi merk en een positieve agenda waarmee we de wereld duurzaam willen veranderen.”

“Ik vind dat er meer wetgeving kan worden gemaakt, waardoor handelsketens transparanter moeten worden. Ook op het gebied van klimaatverandering. Laat gewoon zien, wat je doet en hoe jouw producten bijdragen aan de klimaatrisico’s.”

“Qua CO2-uitstoot is er voor ons nog een wereld te winnen. De komende jaren werken we daarom actief aan de terugdringing en compensatie van onze C02-uitstoot, niet alleen in de cacao maar in de gehele keten.”

“Vrachtschepen spelen een centrale rol in de cacao industrie. Zeetransport is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld. Daarom willen we het graag verduurzamen (ook onze Raad van Kinderen vindt dit belangrijk!). Wij hebben allerlei methoden onderzocht om het anders te doen. Zelfs zeilschepen die we van West-Afrika naar Europa zouden kunnen laten varen, hebben we bekeken, maar de wind waait het grootste deel van de tijd de verkeerde kant op.”

“Uiteindelijk hebben we een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Good Shipping Initiative, onderdeel van GoodFuels. Zij zorgen onder meer voor schonere brandstof in die grote vervuilende schepen.”

“Transport is slechts een fractie van onze totale milieu-impact. Ik wil het daarmee niet marginaliseren, maar we zetten nu hoofdzakelijk in op impactvolle acties op de negatieve effecten van de verbouw van cacao. Wij willen impact maken in de keten en onze activiteiten zoveel mogelijk in West-Afrika laten plaatsvinden. Daar worden onze cacao tot halffabricaat gemaakt. Dit alleen al levert veel minder volume op voor de scheepvaart.”

“In het bedrijfsleven wordt klimaatverandering nog te vaak gezien als de verantwoordelijkheid van een afdeling met een paar duurzame projecten, terwijl het een holistisch onderdeel zou moeten uitmaken van de onderneming.”

“We willen uiteindelijk dat je met ‘t eten van een Tony’s reep direct bijdraagt aan een beter milieu, maar vooral aan een slaafvrije sector.”

“25 jaar geleden was ik in Mexico-City, een enorme stad met zon in overvloed, zoveel daken waarop je zonnepanelen kan leggen en een enorme behoefte aan schone stroom, toch gebeurde er niks. Ik werkte toen net aan mijn eerste zonneproject. Toen dacht ik, dit is zo onlogisch, het antwoord ligt voor handen. Ik rust niet voordat iedere vierkante centimeter dak bedekt is met zonnepanelen, schone stroom moet de norm worden.”

“De fossiele industrie heeft verloren. Toen ik geboren werd, kostte een KiloWattPiek zonnestroom ongeveer 90 euro, nu 40 eurocent. Consumenten betalen omgerekend ongeveer 10 cent per kilowattuur voor zelf opgewekte zonnestroom, dat is ongeveer de helft van wat je betaalt voor stroom uit het net. Consumenten nemen niet langer zonnepanelen omdat ze de wereld willen redden, maar omdat het geld oplevert. We kunnen nu concurreren met de fossiele dinosauriërs.’

“Waarom zou je nog smerig spul oppompen, dat vervolgens over de hele wereld slepen en daarna verbranden, terwijl je op locatie nu heel goedkoop zonne-energie kunt opwekken. Dat is aan mijn kinderen echt niet meer uit te leggen.”

“Mensen met zonne-energie gaan zich anders gedragen. Ze worden spaarzamer met energie, zijn geïnteresseerd in andere vormen van duurzaamheid, switchen vaker over naar elektrisch vervoer en ze stemmen op groenere politieke partijen. Daar zijn studies naar gedaan, die positieve korrelatie is echt bewezen.”

“Ikzelf was als kind niet van de geitenwollensokken, maar wel verontwaardigd over hoe slordig we met de aarde omgaan.”

“Er zijn in Nederland zoveel daken. Al die buitenwijken, al die bedrijven, ruim zevenduizend scholen… Dat kunnen allemaal kleine zonnefabriekjes worden.”

“Het is bovendien goedkoop geworden. Tussen de 2.500 en 5.000 euro ben je klaar. In de meeste gevallen heb je dan na 6 tot 8 jaar je investering terug. Vervolgens heb je 20 jaar gratis stroom. Dat is beter dan geld sparen op de bank tegen 1 procent rente. Bij Sungevity kunnen we bovendien precies uitrekenen wat de zonne-energie jou oplevert. Met software die zo secuur is, dat wij kilowatt/uur-opbrengst garanderen. Maken wij een rekenfout dan betalen wij het verschil.”

“Nu heeft de zon nog een te klein aandeel 450.000 huishoudens in Nederland zijn momenteel voorzien van daken met zonnepanelen. Maar we zijn bij het omslagpunt. Financieel gedreven mensen beginnen zonnestroom nu ook te zien als een logische investering en woningbouwcoöperaties nemen het steeds meer in overweging. Ik ben ervan overtuigd dat we aan de vooravond staan van iets wat heel, heel massaal wordt.”

“We zien ook het bureneffect. Met aanbiedingsbrieven hebben we dat getest. De eerste brief gaven we als boodschap mee: ‘Red het milieu!’ Nul reacties. De tweede brief kreeg de boodschap: ‘U kunt nu besparen.’ Deed ook niks. Pas bij de derde boodschap: ‘Wist u dat ze op nummer 98 in uw straat 125 euro per maand besparen, omdat ze zonnepanelen hebben geplaatst? Toen was het raak, dat werkte. De revolutie begint bij de buren.”

“De fossiele industrie heeft enorme kansen als ze in de energietransitie meegaat. Die miljoenen klanten hebben ze al, ze hoeven nu alleen nog maar een duurzame partij te worden die de oplossing verzorgt.”

“We moeten nog steeds het idee ontkrachten dat zonnepanelen tussen de 10 en 15 duizend euro kosten. Ook denken veel mensen dat zonnepanelen alleen maar werken als de zon schijnt. Dat is niet het geval, ze werken al bij daglicht.”

“Net als Urgenda vinden we dat Nederland veel sneller kan overstappen op zonne- en windenergie. De overheid zou bijvoorbeeld zonnepanelen verplicht moeten stellen voor de bouw van nieuwe huizen.”

“Samen met DSM, Rabobank en Urgenda lobbyen we in Den Haag voor het plaatsen van zonnepanelen op alle scholen in Nederland. We vragen 50 miljoen euro aan de overheid en het bedrijfsleven legt dezelfde som geld bij. Met die 100 miljoen kunnen we op alle 6.000 scholen die nog niet op zonnestroom leren, 50 zonnepanelen plaatsen. De besparing die we daarmee op de stroomrekening realiseren, kunnen we steken in een nieuw vak op school: De toekomst. Waarom krijgen mijn kinderen wel geschiedenis, maar geen vak waarin ze over de toekomst leren? Hoe we straks met elkaar omgaan, leven, eten, voor energie zorgen, met robotica omgaan...”

“Overigens gaan we in de toekomst allemaal onze eigen stroom opwekken, verhandelen en opslaan. Er zal een systeem van dynamische energieprijzen ontstaan. Iedereen wordt consument en producent.”

“We waren op weg naar de beurs (Nasdaq in de Verenigde Staten), maar onze investeerders durfden het niet aan, Trump was net verkozen als president. Het is uit nood geboren dat Engie (een Franse energiegigant) in ons investeert. Maar ik heb het volste vertrouwen in Isabelle Kocher, de CEO van de Engie, zij is een prachtige moeder van 5 kinderen en heeft de strategische koers van het bedrijf op duurzame energie gezet.”

“Als je over een paar jaar op een feestje staat, zouden zonnepanelen zo normaal moeten zijn, dat mensen vragen wat er mis met je is, als jij ze nog niet hebt.”

‘Oorlogsgebied’ noemde RTL-Nieuws de plek in Noord-Brabant die op 23 juni 2016 werd getroffen door extreme hagelbuien. Mensen stonden te huilen op straat. Wat is jou het meest bijgebleven van die dagen?

“De emoties van de mensen die we te woord hebben gestaan, die voelde je door het hele bedrijf. Familiebedrijven waren in minder dan een uur tijd helemaal kapot gehageld en huizen stonden erbij alsof ze van alle kanten beschoten waren.”

Wat gebeurt er op zo’n moment aan de directietafel?

“Je kijkt elkaar aan en je realiseert je dat je zojuist getuige bent geweest van de grootste calamiteit in de tweehonderdjarige geschiedenis van Achmea. We kregen drieëntwintigduizend telefoontjes op één dag. Allemaal mensen die hun schade kwamen melden. Vanaf dat moment is alles erop gericht om klanten zo goed mogelijk te helpen. Wat mij bijblijft is de grote solidariteit die in ons bedrijf ontstond. Werkelijk iedereen hielp mee om de klanten met schade te bezoeken of te woord te staan. Ook collega’s van andere afdelingen zoals Sales, Financiën en Personeelszaken.”

Tot welke conclusie kwamen jullie?

“We hebben onderzocht of dit nou een incident was, of dat we dit vaker zouden kunnen verwachten. Snel bleek dat er in het verleden wel eerdere periodes zijn geweest, waarin dit soort noodweer voorkwam, maar niet in deze hevigheid. Daarnaast bleek de algemene verwachting, dat de neerslag extremer zal worden en we in de zomer vaker te maken krijgen met stormen. Met speciale programma’s proberen we de negatieve effecten daarvan te verminderen voor onze klanten.”

Hoe gaan jullie klanten behoeden tegen die negatieve effecten?

“Vooral door onze klanten heel praktisch te helpen schade te voorkomen. Bijvoorbeeld met grotere regengoten in kassen; zodat je ook met hevige regenval het hemelwater nog kunt bergen. Ook op het gebied van stormen, hebben we onderzoek gedaan naar de kwetsbaarheid van kassen. Als kassen in de wind staan, ontdekte TNO, dan moet je aan de luwzijde altijd de ramen dicht zetten in plaats van op een kier – wat gebruikelijk was. Maar we zorgen bijvoorbeeld ook dat ondergrondse parkeergarages automatische waterpompen krijgen en ziekenhuizen hun technische installaties niet meer in de kelder plaatsen.”

Wat betekent die toename van de neerslag in de praktijk? Heb je het dan over een of twee buien per jaar?

“Als je sec naar regen kijkt, dan voorspelt men tot 2050 een toename van intense buien. Hoewel de mate waarin nog heel onvoorspelbaar is, gaat de schade in Nederland in het slechtste geval van 188 naar 275 miljoen euro per jaar. Voor hagel is het effect nog veel groter. Waar we nu vijf zware hagelbuien per jaar hebben, verdubbelt dat over een periode van ruim dertig jaar en zal de schade mogelijk verdrievoudigen van 109 miljoen naar 350 miljoen euro per jaar. Dat zijn enorme bedragen. Het is overigens geen proces dat zich aftekent in een rechte lijn. De toename kan zich ook al op de korte termijn voordoen.”

Wat betekent dit voor de premies?

“Een verdubbeling van de schade betekent niet direct een verdubbeling van de premies. Wij hebben de premie wel al iets moeten verhogen. Dan moet je denken aan een paar procent. En daarom wil ik ook zo graag samen met onze klanten en met andere organisaties in Nederland onze bedrijven en particulieren beter bestand maken tegen de gevolgen van klimaatverandering, zodat we de stijging van de schade gaan voorkomen, daarmee ook verder premiestijging kunnen voorkomen en verzekeren ook in de toekomst betaalbaar houden.”

Is er al een gebied in Nederland waar je vanwege de premies niet meer zou willen wonen?

“Nee.”

Maar er zijn toch wijken in Rotterdam waar je op de begane grond al beter geen parket kunt leggen?

“Er zijn plekken met meer overstromingsrisico. Maar we hebben geen gebieden uitgesloten van verzekeringen. Dat is ook de solidariteit waar Achmea voor staat. De basisverzekeringen – zoals opstal en aansprakelijkheid – moeten gewoon toegankelijk blijven.”

Wat hebben jullie na dat keerpunt op 23 juni van het vorige jaar nog meer in gang gezet in de organisatie?

“Er is een enorme bewustwording ontstaan bij onze mensen dat het klimaat een grote impact heeft op onze klanten. Medewerkers zijn uit zichzelf betrokken bij mogelijkheden om te voorkomen dat klanten zomin mogelijk last krijgen van de gevolgen van de klimaatverandering.”

Vertel.

“Ik heb een hele lijst. Medewerkers nemen bijvoorbeeld in Amsterdam deel aan het project Rainproof. Samen met de bewoners, bedrijven en natuurlijk de rioolbeheerder en de gemeente proberen we de stad regenbestendiger te maken.”

Wat kan een verzekeraar doen om een stad regenbestendig te maken?

“Onze toegevoegde waarde is dat wij door onze (anonieme) schadedata precies weten waar de zwakke plekken in een stad zijn. Vanuit Rainproof zijn plannen gemaakt voor wateropvangbassins. Onze schadedata geven inzicht in waar die wateropvang moet komen. Ook denken onze technische experts mee met ideeën om de stad groener te maken. Denk onder meer aan planten en bomen in plaats van betegelde tuinen.”

Heb je nog andere voorbeelden waar medewerkers van Achmea lokaal helpen?

“Een paar collega’s hebben een tool ontwikkeld, waarmee je met behulp van Geo-kaarten, specifieke risico’s kunt zien in gebieden en waarover je bijvoorbeeld het bedrijfsleven kunt adviseren. Zo zijn bepaalde ondernemingen, op bepaalde plekken in Nederland extra gevoelig voor hagel, windsnelheid, bosbrand, rivieroverstromingen of zelfs seismisch gevaar. Naar aanleiding van zo’n analyse, kunnen bedrijven voorzorgsmaatregelen treffen. Voorbeeld van een andere project is de wijkschouw in Tilburg. Ook hier heeft onze schadedata meer inzicht gegeven in welke wijken het meeste risico lopen op waterschade. Daar zijn de straten nu hol in plaats van bol gelegd. Het water loopt daardoor niet de straat af en de huizen in, maar werkt de straat als een soort waterberging en loopt dan in het midden via de putten leeg. Maar denk ook aan hagelbestendige daken voor caravans en vergroening van daken.”

Wat is de volgende stap die je wil maken om klanten te behoeden voor de gevolgen van extreme weersinvloeden?

“Zoals je misschien weet, viel er in Kopenhagen in 2011 een waanzinnige regenbui die een miljard euro schade veroorzaakte. In twee uur tijd viel vijftien centimeter regen, er kwamen negenhonderdduizend claims binnen, tienduizend mensen hadden meer dan een etmaal geen stroom en vijftigduizend huizen waren een week lang verstoken van verwarming. Daarna werd samenwerking het sleutelwoord. Gemeentes, universiteiten, verzekeraars, bedrijven met technische expertise, klimaatexperts, iedereen kwam samen om een grootschalig samenwerkingstraject op te starten. Dit plan moet de stad helpen om dit soort ellende in de toekomst te voorkomen. Ik denk dat we dat voor Nederland ook moeten doen.”

Je pleit voor een betere samenwerking waarmee Nederland veiliger wordt gemaakt en de gevolgen van extreem weer beter aan kan. Is dat wat je zegt?

“Exact.”

“Klimaatverandering is een complex probleem. Je hebt er veel experts voor nodig om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Maar heel veel deskundigen in de wetenschap willen niet buiten hun expertise treden. Een ijsexpert gaat niks zeggen over de economische impact van smeltende poolkappen.”

“Filosofen zijn gewend om eerder buiten hun vakgebied te treden, omdat ze een allesomvattend wereldbeeld willen ontwikkelen. Dat proberen ze te doen met de inzichten van alle wetenschappen.”

“Ik ben geen klimaatexpert, maar de reden dat ik erover praat is, dat ik mij grote zorgen maak en vind dat klimaatexperts veel dominanter zouden moeten optreden in de publieke opinie.”

“Klimaatverandering kent grote ethische vraagstukken en is tegelijkertijd het grootste morele debat van deze tijd. Hoe ga je om met de mensenrechten van toekomstige generaties, hoe zorg je dat de aarde bewoonbaar blijft? Kunnen we vlees blijven eten, autorijden en leven zoals we nu doen, terwijl we weten dat het andere generaties voor onoplosbare problemen stelt? Willen wij het genot van CO2-uistoot blijven plukken en laten we verloren land achter voor onze kinderen en kindskinderen. Wat zijn de rechten van de toekomstige generaties aan wie wij de aarde achterlaten? Zouden we niet alles op alles moeten zetten om onze invloed op het klimaat te beperken? Deze morele relatie moeten we vastleggen in mensenrechten. We schuiven echter de beslissingen voor ons uit, waardoor toekomstige generaties de dupe worden en met onoplosbare problemen komen te zitten, terwijl wij die nu kunnen voorkomen.”

“Honderd procent zekerheid bestaat niet. Toch zijn vrijwel alle klimaatwetenschappers het met elkaar eens: de menselijke invloed op de snelheid waarmee het klimaat verandert is groot. Vijfentwintig jaar geleden werd tijdens de klimaatconferentie in Toronto al vastgelegd: ‘De mensheid voert een onbedoeld en ongecontroleerd experiment uit, waarvan de uiteindelijke gevolgen alleen vergelijkbaar zullen zijn met een wereldwijde nucleaire oorlog.’”

“Het IPCC (organisatie van de Verenigde Naties, red.) heeft op basis van verschillende onderzoeken vastgesteld, dat met steeds meer zekerheid valt te voorspellen dat het klimaat verandert door opwarming van de aarde. De mens is daar in hoge mate de oorzaak van.”

“Al in de 17de eeuw ontdekte Jan Baptista van Helmont het gas dat wij nu kennen als CO2. Aan het eind van de 19de eeuw, voorspelde Svante Arrhenius dat de aarde vier tot zes graden zou opwarmen door de CO2 die door menselijke activiteit in de lucht komt.”

“In het meest recente rapport van het IPCC wordt berekend dat de aarde met anderhalve graad opwarmt - in het gunstigste geval - er zijn ook scenario’s berekend waarbij de aarde wel tien graden opwarmt en vrijwel onleefbaar wordt voor ons mensen.”

“Klimaatsceptici zeggen: ‘Wetenschappers hebben het nog niet bewezen.’”

“Vertel mij dan eens hoe hard het bewijs moet zijn, voordat men maatregelen gaat nemen? Je verzekert je huis toch ook tegen brand?”

“Als het ijs op Groenland smelt, stijgt het water wereldwijd met 6 meter. Smelt Antarctica dan is dat effect, KEER 10. Willen we überhaupt het risico lopen dat het zeewater in Nederland met 1 meter zal stijgen?”

“Het voorkomen van problemen wordt essentieel, zeggen de meeste wetenschappers. De mensheid kan zich namelijk niet aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Grote delen van Afrika worden onbewoonbaar. Er komen enorme vluchtelingenstromen op gang. Zelfs in zuidelijk Europa wordt het te heet als we niet echt iets gaan doen.”

“Het probleem is dat je wereldwijd maatregelen moet nemen om het broeikaseffect tegen te gaan of af te zwakken. En als je dat doet, is er sprake van de zogeheten Groene Paradox. Wanneer landen besluiten de CO2 productie te verlagen en de import van fossiele brandstoffen te verminderen, dan gaan landen die minder over het klimaat nadenken – Venezuela, Rusland… - juist meer naar olie en gas boren om de brandstoffen zo snel mogelijk op de markt te verzilveren. Toen Amerika sancties tegen Rusland nam, sloot China contracten met Poetin.”

“Daarnaast is er een solidariteitsprobleem. Alle landen moeten zich tegelijk inzetten om klimaatverandering tegen te gaan en zich allemaal houden aan de gemaakte afspraken. Echter, dit gebeurt niet. Gemaakte afspraken binnen de VN zijn geen juridisch afdwingbare verplichtingen. Zo kan het zijn dat landen die nieuwe energievoorraden vinden, de afspraken om hun uitstoot te verminderen vergeten”

“Daarom moet er een internationale organisatie komen - een VN speciaal voor het klimaat met de macht om maatregelen op te leggen. Daar is haast bij geboden, maar zo lang Donald Trump aan het bewind is, zie ik het niet gebeuren.”

“We begeven ons in The Perfect Moral Storm zegt Steve Gardiner. Hij heeft gelijk. Hoe leg je het klimaatprobleem in vredesnaam uit? Voor een mens is het nauwelijks te bevatten. Ik zal een paar facetten noemen: Oorzaak en gevolg zijn onduidelijk, CO2 is onzichtbaar, de wereldbevolking groeit, er is een kloof tussen arme en rijke landen, er zijn complexe geopolitieke verhoudingen en dan heb ik de complexe elementen uit de fysica nog niet eens genoemd.”

“Bij het gat in de ozonlaag was het probleem zo opgelost. Het betrof een klein stukje van de economie. Bijna lokaal, hooguit tien fabrieken, die ervoor zorgden dat de ozonlaag kapot werd gemaakt door drijfgas.”

“In Nederland zouden we onze CO2-uitstoot moeten terugbrengen van tien naar twee ton per persoon. Dat betekent niet meer autorijden, vliegen of vleeseten.”

“Maar vraag eens aan iemand of hij of zij moedwillig CO2 in de lucht brengt en het antwoord is 100 procent: neen. Wanneer je echter vraagt of iemand zich schuldig voelt omdat hij of zij auto rijdt of vlees eet, dan is vrijwel niemand geneigd zijn hand op te steken.”

“Ik ben ook niet heel positief over de oplossingen. Ik denk dat de ernst van het probleem pas wordt ingezien als het echt te laat is.”

“Het enige positieve wat ik zie, is dat wij internet hebben en wereldwijd kunnen communiceren. Als dat er ook was geweest in de jaren ’30 van de vorige eeuw, was er waarschijnlijk geen Tweede Wereldoorlog ontstaan. In die tijd werd nauwelijks gecommuniceerd tussen landen. Daarom konden de Duitsers zich zo enorm opwinden en hun land uitbreiden, te weinig mensen hadden er weet van. Nu worden veel sneller verbanden gelegd, tenminste als je het goed weet uit te leggen.”

“Media en politici nemen te weinig tijd voor het klimaatprobleem. Laatst vroeg mij iemand, naar welke televisie kijk je het liefst? De Duitse TV! Daar wordt het probleem veel vaker helder uitgelegd, ook door de politici. Ik vind dat een voorbeeld voor Den Haag. Nederland zou een internationaal voortrekkersland moeten zijn op het gebied van klimaatpolitiek. Maar er is groot gebrek aan prioriteit.”

“Tegen mijn kinderen zeg ik weleens: ‘Willen jullie niet overwegen om naar een hoger gelegen land te verhuizen?’ Hun reactie is steevast: ‘Ach het zal allemaal wel niet zo’n vaart lopen. De jeugd is in de regel minder bereid om over de lange termijn te praten.”

“Ik ben een laatbloeier. Pas op mijn 31ste begon ik met filmen. Ik was hovenier, maar werd het spuugzat om in het systeem te leven. ‘Doe maar wat je gevraagd wordt, dan heb je de minste problemen,’ terwijl de wereld meer activisten nodig heeft. Mensen die opstaan omdat ze anders durven denken en in beeld brengen, wat niet juist is.”

“’Als het maar op papier klopt, dat je zoveel mensen hebt behandeld,” zeiden ze in de Tbs-kliniek, waar ik naast mijn hoveniersbaan werkte als creatief begeleider bij de dagbesteding. Ik moest 20 patiënten per dag behandelen. Totaal niet verantwoord. ‘Doe het nou maar, in Den Haag willen ze het zo.’ Ik heb mijn baan opgezegd en mijn vader uitgelegd (ook een journalist): ‘Ik word filmmaker’. Ik was ervan overtuigd dat het zou lukken.”

“Ik ben een filmmaker-activist die dingen aan de kaak wil stellen uit liefde voor de mens. Zoals de grote verschillen tussen arm en rijk, maar ook de ‘Energiewende’, zoals ik die hier in Duitsland zie, waar ik sinds 7 jaar woon (in Berlijn, red.).”

“Met de klimaatverandering heb ik nooit wat gehad. In de zuidelijke landen, waar ik kom, hebben de mensen heel andere problemen. Ze moeten zien te overleven. Maar toen ik na tien jaar hard werken een sabbatical opnam, kwam ik erachter dat erin de omgeving waar mijn schoonouders wonen (in Sachsen Anhalt in Duitsland, red.), een park werd gebouwd met 40 windmolens. Dat interesseerde me, zo ben ik de wereld van de CO2-reductie ingedoken. Naarmate ik mij er meer in verdiepte, vroeg ik mij steeds meer af, of heeft het wel zin heeft wat we doen. Inmiddels is hier een hele regio van boeren omgeschakeld van beroep en energieleverancier geworden. Er is in de wijde omgeving geen aardappel meer op het land te vinden.”

“’Is dit wel duurzaam wat we doen?,’ vroeg ik mij af. Blijft Sachsen Anhalt zo wel gezond en komen we later niet tot de conclusie, dat het toch niet zo erg was als we eerst dachten, want als dat gebeurt, dan hebben we hier niks meer. Is het goed om zo radicaal om te schakelen met energie. De stroom is daardoor veel duurder geworden, zeshonderdduizend mensen in Duitsland kunnen de energierekening zelfs niet meer betalen, in een van de meest welvarende landen van de wereld. Dat is toch heftig!?”

“Ik begon aan mijzelf te twijfelen. Kennelijk is groen denken en links zijn, zoals ik ben, niet de oplossing. Want er gebeuren dingen die veel vraagtekens opleveren. En het is allemaal gebaseerd op voorspellingen over de klimaatverandering, waar nog veel onzekerheden over bestaan. Het IPCC (organisatie van de Verenigde Naties om de klimaatverandering te evalueren, red.) zegt, dat het zeer waarschijnlijk is, dat de aarde opwarmt en er wat aan de hand is, maar hoe en wat precies, blijft onduidelijk, waaronder de rol van de C02-uitstoot en welke rol de mens daarin heeft en of dat aandeel ook zo belangrijk is. Wind- en zonne-energie zijn bovendien totaal (nog) niet efficiënt en slokken veel land op. Daarom is het verstandig dat de politiek en de media het klimaatdrama gaan neutraliseren. Natuurlijk moeten we het serieus nemen, zeker, maar het is veel verstandiger om te kijken, hoe we die transitie langzamer kunnen doen, minder radicaal en ondertussen focussen we ons nog meer op hernieuwbare energie en proberen we de stroomopslag efficiënter te maken.”

“In ieder geval willen wij als burger meer inzage in het wetenschappelijke debat over de klimaatverandering. Dat zou niet alleen maar het platform mogen zijn van de klimaatwetenschappers, want je wordt snel door ze vervloekt en verketterd als je het niet met ze eens bent, of onderwerpen ter discussie stelt. Die heftigheid verklaart iets en dat is dat er veel grote belangen achter zitten. De energietransitie alleen al gaat om triljarden euro’s en alle CO2-subsidies die je kunt verdienen.”

“Een boer in Duitsland die een windmolen op zijn land zet krijgt een ton euro per jaar. Hij zou wel achterlijk zijn om aan de gang te blijven met die inefficiënte koeien of een zak aardappelen. Met drie windmolens op zijn land heeft hij een rijk leven.”

“Met mijn film The uncertainty has settled heb ik geprobeerd om het debat te openen, zowel het wetenschappelijke- als het maatschappelijke debat. Uitgangspunt? Stel nou eens dat we met een miljoen verkeerde dingen bezig zijn. Dat al die windmolens, die zonne-energie, de zaken die we subsidiëren, niets gaat brengen voor de klimaatverandering.”

“Je hebt ook normale en gedegen klimaatwetenschappers, die zeggen; het zijn allemaal aannames, je kunt er geen harde uitspraken over doen. Zeker niet het Armageddon, zoals sommigen willen doen geloven. Natuurlijk is er wat aan de hand, en dat de mens groener wordt is alleen maar fijn, maar is geen ruimte voor mainstream in de klimaatdiscussie. Dan word je snel weggezet als iemand die nog denkt dat de aarde plat is. Het debat wordt gegijzeld door de klimaatalarmisten die vaak verbonden zijn aan allerlei organisaties. Dat heb ik met mijn film naar boven proberen te halen. Worden we niet voor de gek gehouden? Met het verhaal dat bijna Bijbels is: ‘er hangt iets kwaads in de lucht, de mens is zondig en moet boeten.’ Zou dat niet het inboezemen van angst zijn om jou ook lid te maken, en geld te laten betalen?”

“Raar? Waarom? Je ziet clubjes als WNF en Greenpeace klimaatverandering toch misbruiken voor hun eigen propaganda? Je kent de toch de beelden met die zielige ijsbeer op een smeltende ijsschots? Man, er zijn nog nooit zoveel ijsberen geweest. Over de 30.000. “

“In het klimaat zijn de belangen te groot geworden. De middelen worden daardoor belangrijker dan de kwaal. Er is namelijk geen mens die het klimaat gaat redden.”

“Het is toch raar dat de kranten en mediaplatforms volstaan met artikelen over jihadisten en extremisten om ze te kunnen beschrijven en begrijpen, maar dat een klimaatscepticus nergens aan het woord wordt gelaten. Ik beschouw de media dan ook als de grootste verantwoordelijke in het tegengaan van de dialoog. Ik ben voor mijn documentaire naar veel films geweest, ook die van Al Gore, halverwege dacht ik, ik zit naar communistische propaganda te kijken. Ik mis de nuance in de media, laat beide kampen aan het woord en wat normale mensen vinden. Dat heb ik met The uncertainty has settled gedaan.”

“Ik ben als filmmaker geneigd om te verdrinken in het debat en daar meer van te willen weten. Op dit moment staat de minderheid meer open voor de dialoog, dan de meerderheid, dat fascineert me. Het voedt mijn scepsis. Waar ik nog het meest van in verwarring raak is de vraag of de aarde opwarmt door CO2 dat door de mens is veroorzaakt, of dat dit vooral een natuurlijk verschijnsel is. Terwijl nu vooral wordt beweerd dat 97 procent door de mensen komt. Wetenschappers zouden dat debat mogen en moeten willen openbreken.”

“Maar klimaatverandering is een religie geworden. Iedereen die een andere mening heeft, wordt weggezet als een klimaatscepticus en de duivel van de planeet. Probeer maar eens een Christen om te praten om Moslim te worden. Zelfde. Fascinerend vind ik bijvoorbeeld de starheid bij de KNMI. Zo’n wetenschapper als Bart Verheggen, die gewoon geen weerwoord duldt...”

“Een wetenschapper mag nooit zo star zijn, maar moet nieuwsgierig blijven en open staan voor nieuwe feiten en inzichten.”

“Freeman Dyson, een Amerikaanse natuurkundige en invloedrijke wetenschapper, met een kritisch geluid ten aanzien van de klimaatveranderingen, vertelt in mijn film dat wij vroeger in stammen leefden, en om te overleven, moest je je loyaliteit betuigen aan een stam. Dat was belangrijker dan bijvoorbeeld de waarheid vertellen. Volgens hem leven wetenschappers ook nog in stammen.”

“Sterker nog; hij meent dat het klimaat-Armageddon van vandaag het gevolg is van een strijd tussen twee wetenschappelijke kampen die in de jaren ’70 ontstond vanwege een pitch voor overheidssubsidies. Een clubje dat klimaatmodellen maakte won en een groep biologisch natuurkundigen bleef verbitterd achter. Met als gevolg dat de intelligentie die er aan beide kanten zit, niet met elkaar in gesprek gaat.”

“Ook in de maatschappelijk dialoog komen we niet bij elkaar. Het links en rechts denken zit ons in de weg, terwijl het zo ontzettend belangrijk is om met elkaar in gesprek te gaan en te blijven. Alleen daarmee komen we verder.”

“Deze film heb ik voor 60 duizend euro zelf gefinancierd van het geld dat ik in de afgelopen jaren heb verdiend. Ik dacht iedereen wil dit horen en zien. Er is behoefte aan nuance. Maar nee hoor, je wordt verketterd, weggezet als de duivel. In de media schrijven ze geen zin over mijn film.”

“Het heeft mij alleen maar aangemoedigd om verder te gaan. Op zoek naar de nuance, om mensen uit hun paradigma te halen en kritisch te blijven.”

“Ze zeggen tegen mij: ‘Jij bent geen wetenschapper, jij weet er niks van.’ Terwijl Al Gore een politicus is, propaganda verspreidt en wel wordt geloofd. Het wordt opgeblazen door de media, daar loop ik nu ook tegen aan.”

Welke misverstanden zijn dat?

“Organisaties zoals Greenpeace, Urgenda, GroenLinks, Milieudefensie zijn voorstanders van een intensief klimaatbeleid. Ze vinden dat Nederland per direct zou moeten stoppen met de kolencentrales, voor 2030 volledig overgeschakeld dienen te zijn op wind- en zonne-energie en we geen fossiele brandstoffen meer mogen gebruiken.”

Wat is daar mis mee?

“Begrijp me niet verkeerd. Ook ik ben voor een intensief klimaatbeeld, maar het tempo dat ze voorstellen is niet realistisch. Je kunt de kolencentrales niet van vandaag op morgen sluiten zonder alternatieven paraat te hebben, en je moet een oplossing vinden voor de vrijvallende emissierechten, anders kan een ander EU-land meer CO2 gaan uitstoten. Verder hebben we in Nederland niet voldoende ruimte voor zoveel zonnepanelen, dat we daarmee (samen met de energie van wind op zee) in 2030 de volledige vraag naar elektriciteit kunnen dekken. De energietransitie is een moeizaam proces.”

Welk scenario vindt u wel realistisch?

“In EU verband is afgesproken om in 2030 tenminste 40 procent minder uitstoot van broeikasgassen te hebben dan in 1990. Nederland zou daar nog een schep bovenop kunnen doen met 50 procent reductie. Maar 100 procent op zo’n korte termijn gaat niet lukken. Bovendien is het Klimaatakkoord van Parijs een mondiaal besluit. Of we in Nederland nu 40, 50 of 100 procent doen, daar valt of staat het Parijse akkoord niet mee. Die doelstelling is: beperking van de opwarming van de aarde tot ruim beneden de 2 graden (liefst niet meer dan 1,5 graad) ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Nederland is verantwoordelijk voor 0,6 procent van de uitstoot van broeikasgassen in wereld. Wat ons land doet of laat zal geen meetbare invloed hebben op die gemiddelde wereldtempratuur. Dat gebeurt pas als alle grote spelers ter wereld hun broeikasgassen in de ban doen, de ontwikkelde landen voorop. Uiteraard moet Nederland zijn deel daaraan wel bijdragen.”

Wat moeten we eigenlijk van dat akkoord vinden?

“Tot Parijs was de doelstelling van het VN Klimaatverdrag om de stijging van de temperatuur op aarde met 2 graden te beperken in 2100. Een keuze voor 2 graden is vergelijkbaar met het vaststellen van de maximumsnelheid in de bebouwde kom van 50 kilometer per uur. Als je 49 rijdt kan dat best gevaarlijk zijn, terwijl erbij 51 niks hoeft te gebeuren. De politiek heeft dus gewoon gezegd: BAM dit zijn de afspraken. In Parijs is die 2 graden nog eens aangescherpt tot ruim beneden 2 graden, liefst 1,5 graad. Er is echter geen veilige grens voor de opwarming, want ook beneden de 2 graden treedt al schade op. Het is een glijdende schaal: hoe hoger de temperatuur, hoe meer risico’s.”

Is die afspraak dan gebaseerd op nattevingerwerk?

“Nee, het is een mooi politiek besluit dat wel degelijk gevoed is door de inzichten uit de wetenschap. De gewenste limiet van 1,5 graden uit het akkoord van Parijs gaan we alleen overschrijden. We zitten nu al op een gemiddelde temperatuurstijging van 1,0 graad wereldwijd. Ook als we nu geheel zouden kunnen stoppen met de uitstoot van broeikasgassen op mondiaal niveau – wat niet gaat gebeuren – zou de temperatuur nog een halve graad doorstijgen. Dat komt onder meer omdat de koelende werking van de oceanen uitgewerkt raakt.”

Wat is volgens u een realistisch scenario voor de aanpak van de klimaatverandering?

“Nederland geheel klimaatneutraal voor 2050 (dus netto geen broeikasgas uitstoot meer) en alles wat eerder kan is beter. Maar we moeten de middelen niet erger maken dan de kwaal. De klimaatverandering stelt ons voor complexe maatschappelijke veranderingen. Het raakt alle facetten van de samenleving. Van de biodiversiteit tot de gezondheidsvoorziening. De wijze waarop wij wonen, ons voeden en hoe we werken. Het wordt een langzame en soms pijnlijke operatie maar wel strikt noodzakelijk. Wanneer je dat te snel wilt doen, zal dat leiden tot spanningen in de samenleving.”

Dus?

“Er is een klimaatwet nodig in Nederland. Je krijgt het niet voor elkaar zonder wettelijk kader en een lange termijnvisie. Neem de prijs voor C02, de prijs voor vervuiling, die is nu 5 euro per ton, terwijl die het tienvoudige zou moeten kosten. Maar ja, je kunt in Nederland niet eigenhandig zo’n verhoging doorvoeren. Dat is buiten de afspraken in de EU en wat gebeurt er dan met je concurrentiepositie?”

Wat zou wel werken?

“We zouden een coalitie moeten sluiten met de ons omringende landen die ook bereid zijn om de werkelijke prijs voor vervuiling door te berekenen. Denk aan Frankrijk, Duitsland, België, Luxemburg, Engeland, Noorwegen, Zweden en Denemarken.”

Met als gevolg?

“Dat de zware industrie de dans niet meer kan ontspringen en we de luchtvaart kunnen aanpakken. Vliegen is veel te goedkoop en draagt bij aan 5 procent van het CO2-probleem. Maar niemand zal het op prijs stellen als een vliegticket factoren duurder wordt omdat er een taks op kerosine komt. Het zal leiden tot maatschappelijke discussie.”

Dit doe je met een klimaatminister?

“Exact. Net zoals dat werkt met onze huidige deltacommissaris die over alle ministeries heen werkt. En ik vind het plan dat GroenLinks en PvdA ooit hebben geopperd nog steeds heel goed om op Prinsjesdag naast de begroting ook de klimaatbegroting te presenteren. De klimaatboekhouding van het land. In Engeland gebeurt dat al in the Climate Act.”

Hoe ziet u het verder voor u?

“We redden het niet alleen met het terugdringen van de C02-uitstoot. Omdat we over de Parijse doelstellingen heen gaan, zullen we ook de overschotten CO2 uit de lucht moeten halen. Dat kan door de combinatie van inzet van biobrandstof en CO2-afvang en –opslag.”

Maar een groene club als Greenpeace heeft toch grote bezwaren tegen grootschalige gebruik van biomassa en opslag van CO2 onder de grond?

“Deze clubs zien fossiele energie als de te bestrijden vijand in plaats van de C02 die eruit komt. Het is noodzakelijk om te kijken hoe we kunnen voorkomen dat er meer C02 in de lucht komt en hoe we het overschot eruit weten te halen.”

In Barendrecht heeft de politiek al eens geprobeerd om CO2 op te slaan. De bewoners schreeuwden moord en brand. Het zou gevaarlijk zijn.

“Ze zijn er niet in geslaagd om de bevolking te overtuigen dat het nodig was en dat het veilig kon. Het was ook naïef om te denken dat burgers akkoord zouden gaan met het opslaan van een afvalproduct onder hun dorp, met een nog niet eerder in Nederland toegepaste technologie. En natuurlijk zijn er risico’s, maar dat is helaas het geval met elke techniek. De Noren slaan CO2 overigens al jarenlang veilig op in velden op de Noordzee. Wij zouden hetzelfde kunnen doen in onze lege aardgasvelden onder de Noordzee.”

Samenvattend; wat zijn nu volgens u de basis ingrediënten voor een effectieve aanpak van de klimaatverandering?

“Doorberekenen van een hogere prijs voor de CO2-uitstoot, tegelijkertijd een negatief emissiebeleid invoeren, maximaal inzetten op zonne- en windenergie en verdere energiebesparingen vormgeven in een internationale samenwerking.”

Kernenergie?

“Zet daar maar een streep door. Na Tsjernobyl en Fukushima is er geen vertrouwen meer in de veiligheid.”

“Ik ben mijn hele leven gefascineerd door groeiprocessen in mens en natuur. Het behoud van de planeet. Hoe verhouden mensen zich tot de natuurlijke hulpbronnen? Hoe creëer je een gezonde leefomgeving? Hoe werk je aan een duurzame gebiedsontwikkeling? En, hoe breng je plezier in de gemeenschap?”

“Toen ik ziek werd, ervoer ik dat voedsel niet alleen een rol speelt in een gebied, maar ook direct iets doet in het gebied van het lichaam. Daarom ben ik Platform Patiënt & Voeding gestart. Dat creëert voedselcoalities tussen telers, bio medici en patiënten. Telers produceren gewassen op basis van de vraag van patiënten en dat doen zij volgens de richtlijnen van biomedische onderzoekers en artsen.”

“Zo ontstaat personalised food. Supergezonde producten passend bij een doelgroep. Denk aan broccoli, tomaten en diverse soorten kolen, maar dan met nog specifiekere voedingsstoffen en in extra variëteiten. Kwaliteit komt zo op de eerste plaats en drukt zich uit in een gerichtere veredeling en duurzame teeltmethoden. Hierdoor raakt de omgeving minder belast en levert het hoogwaardige producten op voor de patiënten.”

“Het is de omkering van de vers-keten. Niet de supermarkt bepaalt wat we eten, maar de gemeenschap zegt: dit willen we graag hebben. Vervolgens wordt er naar behoefte geteeld.”

“In Almere starten we vanaf september met de directe levering aan patiënten met prostaatkanker. Zij krijgen een voedingsmand met groente en fruit die past bij hun ziekte. Zoals tomaten met meer lycopeen en champignons met meer provitamine D. De gemeente Almere wil met het Platform Patiënt & Voeding haar bewoners helpen.”

“Een groot deel van onze gezondheid wordt bepaald door onze darmflora. Een groot deel van de gezondheid van de aarde wordt gevormd door bodemflora. Als die gezond is, is het goed voor de omgeving en levert het gewassen op die voor ons gezonder zijn. Met als gevolg dat je minder vatbaar bent voor ziekten.”

“Boeren en telers zouden terug moeten naar hun rol als verzorger van de bodem en de dieren en planten in het ecosysteem. Het zouden geen ondernemers moeten zijn met groei-ambities, maar verzorgers die een reële prijs betaald krijgen voor hun producten.”

“Ik geloof in van onderop gestuurde kennis en zorg. Zogeheten bottom-up communities. Het moet vanuit de gemeenschap zelf worden opgepakt, waardoor je voorbij de instituties gaat.”

“Ik zie steeds meer mensen om mij heen die bereid zijn om het persoonlijke met het zakelijke te combineren en dat als basis te gebruiken voor hun business. Daarmee ontstaat een gedreven gepassioneerde economie, waarin je de dingen met overgave doet en niet alleen om geld te verdienen.”

“Over tien jaar hoop ik in een blakende gezondheid te verkeren en te constateren dat het niet de verkeerde kant is opgerold met de klimaatverandering. Het is daarom politiek gezien belangrijk dat we achter de doelen van Parijs aangaan. Gelukkig zie ik een steeds groter wordende groep mensen, die er ook zo over denkt. Ik maak mij alleen zorgen over het aarzelende tempo waarin alles gebeurt.”

“Het kost ons moeite om te beseffen waar we het voor doen. Je zag dat terug in de discussie tussen Trump en Macron. Trump zegt: ‘Make America great again.’ Terwijl Macron daartegenover stelt: ‘Make the planet great again.’ Dat is geen offer, dat is zingeving en levert rijkdom.”

“Tegen klimaatsceptici zeg ik dat grote groepen wetenschappers wel degelijk vinden dat er iets aan de hand is. Zelfs in het hypothetische geval dat de menselijke invloed klein zou zijn, is nietsdoen geen optie. Dat, of zelfs het omgekeerde, zal het proces van klimaatverandering alleen maar versterken.”

“Steden lopen voorop in de ontwikkeling van gezonde leefgebieden, stadslandbouw begint echt groot te worden. Nog niet in omvang, maar wel in impact. Want op buurtniveau is een moestuin niet alleen goed voor de opvang van water en gezonde producten, maar ook voor de beleving en de verbinding in de buurt.”

“Je brengt zaken sneller in beweging als je gemotiveerd bent op individueel niveau.”

“In de gezondheidseconomie gaan miljarden om. Zo is de vraag naar data enorm. Met mijn nieuwste plan wil ik een collectief smeden van burgers, die daarvan gaan profiteren. Ik wil een gezondheid coöperatie oprichten, die de data van burgers beheert en tegen vergoeding beschikbaar stelt aan partijen (na zorgvuldige screening). Zo kunnen we een deel van de geldstroom, die nu richting de Google’s en de Facebooks gaat, naar ons, de burger ombuigen. Met de opbrengst, kan de coöperatie wensen financieren op het gebied van gezondheid en een gezonde leefomgeving.”

“Nu Donald Trump zich heeft terugtrokken uit het verdrag van Parijs hoeven we van de federale overheid in de Verenigde Staten niks meer te verwachten. Dat was de reden van de missie van Dijksma: proberen andere coalities te smeden tegen de klimaatverandering. Iets te bereiken tussen wetenschap, politiek en bedrijfsleven. Ik was aangehaakt als wetenschapper.”

“In feite was het een handelsmissie waarin we duidelijk wilden maken, dat er aan de verduurzaming van de wereld goed geld te verdienen is. Daarnaast was de opzet om meer draagvlak te creëren. Zo heeft Dijksma onder meer de gouverneur van Californië gesproken (toch de zesde economie van de wereld) en met ministeries, kennisinstellingen en bedrijven.”

“Je ziet nu ook de positieve reacties op de terugtrekking van Trump. De wereld verenigt zich op een andere manier. Dat zie je aan China en Californië, maar ook aan president Pranab Mukherjee in India. Die worden ineens heel actief. Trump heeft veel in gang gezet.”

“Vanaf 2009 heb ik onderzoek gedaan naar de invloed van fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) op het broeikaseffect. Fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) zijn drijfgassen die veel worden toegepast in airconditioners, koelkasten en schuimen. De industrie is deze materie gaan gebruiken als alternatief voor chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK’s), die vanaf midden jaren negentig werden verboden omdat ze de ozonlaag aantastten. Uit mijn onderzoek is gebleken dat de HFK’s goed zijn voor de ozonlaag, maar niet zo goed voor de broeikaswerking. Daarom hebben alle landen bij de klimaatovereenkomst in Kigali vorig jaar afgesproken de komende jaren te stoppen met de HFK’s.”

“Kigali zorgt ervoor dat de klimaatverandering dankzij gassen beperkt blijft tot minder dan 0,1 graden Celsius in 2100, in vergelijking met maximaal 0,5 graden Celsius zonder het akkoord.”“20 procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie komt van koeling en airco. In een stad als Mumbai is dat zelfs 50 procent. Koeling levert een substantiële bijdrage aan een warmer klimaat in 2050. Alleen al in Azië zal het aantal airco’s toenemen met 700 miljoen exemplaren per 2030.”

“Als wij een paar jaar geleden in het Montreal protocol niet alvast waren begonnen met een strakke regulering van CFK’s voor de bescherming van de ozonlaag, dan was het broeikaseffect nog wat sterker geweest. Het Montreal protocol is vijf keer effectiever gebleken dan het Kyoto-verdrag. Onbedoeld bijeffect van het Montreal protocol is dat het een deel van het klimaatprobleem heeft opgelost.”

“Bovenaan de lijst met belangrijkste veroorzakers van de klimaatverandering staat de uitstoot van verkeer, industrie en de elektriciteitsproductie. Ook belangrijk is de landbouw met uitstoot methaan en cementproductie.”

“De 2 graden van Parijs is een politieke doelstelling. Geen keihard kantelpunt. Een knopje wat je uit- en aanzet. Toch wil je ook in wetenschappelijk opzicht graag onder het punt van 2 graden blijven. Overigens is 2 graden niet makkelijk haalbaar. Het is een goedrichtpunt, dat wel, maar er moet veel voor gebeuren.”

“Dissidente geluiden in de klimaatverandering zijn welkom. Het is goed voor de wetenschap en houdt de boel fris. Maar bij het merendeel van de wetenschappers is er geen enkele twijfel dat we fors moeten optreden tegen de klimaatverandering. 2014 was het warmste jaar ooit op aarde tot dan toe. 2015 was weer warmer en 2016 nogmaals. Het drijfijs op de polen is aan het einde van deze zomer 40 procent minder. Gletsjers verdwijnen. Het is nu echt waarneembaar.”

“Voor een deel komt de kritiek op de klimaatverandering doordat de gevolgen ervan zo ingrijpend zijn. De maatschappij zal echt moeten veranderen. We zullen anders moeten gaan leven: energiezuiniger met andere manieren van transport, mogelijk minder verre vakanties en een belastingheffing op CO2 kan een middel zijn om dit te stimuleren. Mensen willen dat niet.”

“In 1985 had je het gat in de ozonlaag boven de Zuidpool. Dat was zo aansprekend. Boven zo’n maagdelijk gebied. Dat zorgde voor een schrikeffect. Je kunt er kanker van krijgen. Maar ook de zure regen heeft aan dat effect bijgedragen. Het raakte mensen direct.”

“Daarom moeten we de klimaatverandering persoonlijk maken. Van het hoofd naar het hart.”

“Ons huidige belastingsysteem vormt een obstakel in de aanpak van de klimaatverandering. Het geeft de verkeerde financiële prikkels. Arbeid is duur en vervuilen is gratis.”

“Dat willen wij omdraaien met een nieuw belastingstelsel, dat de belastingen op arbeid (sociale premies, inkomstenbelasting) verlaagt en het gebruik van grondstoffen en hulpbronnen juist verhoogt. Alleen zo creëer je voldoende financiële prikkels om zuiniger met het klimaat om te gaan en bevorder je werkgelegenheid en uiteindelijk ook koopkracht. Wie het klimaat wil veranderen heeft nu eenmaal sterke economische prikkels nodig om doelen te bereiken aan zowel de sociale als de ecologische kant.”

“De netto-inkomsten voor de overheid zullen met het nieuwe belastingstelsel niet veranderen. Alleen de grondslagen worden gewisseld.”

“‘Belast wat je onttrekt aan de aarde en belast niet wat je aan waarde toevoegt,’ was de visie van Eckart Wintzen. Wintzen wilde als ondernemer het kapitalistische systeem duurzaam maken. Wij komen met ons project voort uit zijn erfgoed. Wintzen werkte in 1990 al met een geïntegreerde jaarrekening, die de bedrijfswinst koppelde aan de maatschappelijke kosten van het gebruik van water, energie, afval en uitstoot van CO2 en andere schadelijke emissies.”

“In samenwerking met belastingdeskundigen van de grote accountantskantoren hebben wij onderzocht of deze strategie kan werken op Europese schaal (27 landen in Europa zijn in de studie meegenomen). De impact is enorm positief. Invoering betekent extra werkgelegenheid voor 6,6 miljoen mensen, groei van het bruto nationaal product en de natuur- gezondheidswinst is groot.”

“Deze belastingverandering geeft een boost aan de circulaire economie waarin veel wordt gerepareerd, gerecycled en aangepast. Dat is arbeidsintensieve business.”

“We zullen het korte termijn denken van de politiek moeten doorbreken om deze herziening van het belastingstelsel in te voeren. Er is in de politiek te weinig lange termijnvisie op de samenleving. Men is voornamelijk bezig met maatregelen die hen binnen twee of drie jaar weer verkiezingswinst kunnen opleveren.”

“Daarom moet er een Deltaplan komen met een team van deskundigen uit diverse disciplines uit de samenleving om ons belastingsysteem toekomstbestendig te maken. Dit Deltaplan gaat over alle ministeries heen.”

“Allereerst gaan ze een lange termijnvisie ontwikkelen over de rol van belastingen in de toekomst. Daarna volgt een stappenplan voor de opzet voor Nederland en de manier waarop we de Europese Unie en de rest van de wereld kunnen stimuleren. De minister-president zal zich aan dit plan moeten committeren.”

“Ik geloof dat er voor ons land ook internationaal veel eer te behalen is. Nederland heeft een historie op het gebied van fiscale maatregelen. Wij waren een van de eerste landen ter wereld met energiebelastingen. Maar we zijn allang geen koploper meer als het gaat om ‘groene’ belastingen."

“Mensen snappen onmiddellijk de logica van deze belastingherziening. Maar nog maar weinig mensen kennen het. Er is dus veel communicatie nodig. Een belangrijke volgende stap voor ons is om het onderwerp van het hoofd naar het hart te brengen. Mensen moeten dit belastingsysteem echt willen. Voelen wat de waarde is. Daarom gaan we de komende periode de verhalen vertellen van de ondernemers die zich al richten op de circulaire economie.”

“United by Tax. We moeten de goede kracht gaan benutten van belasting. Wanneer we de lasten van arbeid verlagen, zorgt dit ook voor veel meer banen in maatschappelijke functies zoals het onderwijs, de zorg en de politie. Daar is het nu juist krap vanwege de kosten op arbeid.”

De meningen over de gevolgen van klimaatverandering lopen nogal uiteen. Wat zie jij in jouw praktijk?

“We zien het weer veranderen. Geen twijfel over. Langere periodes van droogte, extremere neerslag, veelal lokaal. Ik praat liever over weersverandering dan over klimaatverandering. Het weer, daar hebben we vandaag en morgen mee te maken. Daar moeten we ons tegen wapenen. De discussie over wel of geen ‘klimaatverandering’ vind ik eigenlijk niet zo interessant.”

Wat bedoel je daarmee; ‘ons tegen wapenen’?

“Die hele glastuinbouw is kwetsbaar voor storm en hagel. En de open teelt en veehouderij ondervindt vooral veel last van de extremen in neerslag (hagel en regen) én in droogte. Als je de oplossing zoekt in (meer) verzekeren, dan is dat een heilloze weg. Want als de schade toeneemt, gaat de premie ook omhoog. Immers: iedere euro schade-uitkering was ooit een euro premie. Uiteindelijk wordt het onbetaalbaar. Dus moeten we ‘aan de voorkant’ investeren. Begin, samen met de agrarische ondernemers met het in kaart te brengen wat risico’s zijn. Wat kun je daar zelf aan doen? Schades voorkomen; daar gaat het om. Daar kunnen wij als verzekeraar onze verzekerde ondernemers met onze kennis en schade-ervaring goed mee helpen.”

Dat klinkt heel logisch, wat is het probleem?

“Niet iedereen ervaart dit zo. Veel mensen denken hier nog te weinig over na. Ze gaan er van uit dat ‘alle schade wel verzekerd zal zijn’. Of mensen kijken naar de overheid: ‘die moet maar bijspijkeren als er grote schades worden geleden als gevolg van noodweer’. Maar in de praktijk is er meestal helemaal geen rampenfonds beschikbaar. De overheid trekt zich terug, al dan niet gestuurd vanuit Brussel, en laat het over aan de sector.”

Dus, de boeren moeten het maar zelf uitzoeken?

“Zo wil ik het zeker niet stellen. Er zijn veel partijen betrokken, die hierbij een rol hebben. De agrarisch ondernemer zelf, de gemeente, de provincie, de waterschappen, de landelijke overheid, de financier, de verzekeraar. Alle partijen moeten in beweging komen zodat we met elkaar de gevolgen op verantwoorde wijze kunnen verminderen en kunnen dragen.”

Wat kunnen jullie dan concreet doen?

“Onze kennis inzetten. Het voorkomen en beperken van schades, daar zit de sleutel. Als je weet bij welke windkracht schades ontstaan, als je weet bij welke omvang hagelstenen de kassen het begeven, dan moet je daar rekening mee houden bij de bouw van de kassen. De huidige bouwnorm is inmiddels dat kassen met gehard glas moet worden gebouwd. Wij hebben hierin geparticipeerd en dit betekent een verbetering voor het storm- en hagelrisico. Ook kun je rekening houden met de bouwrichting van de kas in relatie tot de dominante windrichting. Wij zijn in gesprek met bedrijven die onderzoek doen om bij bestaande kassen folie aan te brengen op niet-gehard glas, zodat het glas niet verpulvert bij hagelinslag. Daarnaast is aandacht voor goed onderhoud van de gehele kas erg belangrijk. Een kas met hier en daar een kapotte ruit is veel kwetsbaarder en schadegevoeliger. En dat heeft weer een groot effect op gewasschade door kasklimaatverstoring. Door inzet van drones kun je slechte stukken glas detecteren en tijdig vervangen. Want de ketting is zo sterk als de zwakste schakel: als er één paneel glas breekt, dan volgt vaak een groot deel van de kas als waren het dominosteentjes.”

En die waterschappen, gemeentes, provincies? Hoe zit het daar mee?

“Waterschappen en gemeentes hebben diverse belangen te dienen. Bijvoorbeeld: in een natte periode hebben bewoners in een stad last van een hoog grondwaterpeil, terwijl de boeren in de omgeving juist gebaat kunnen zijn bij die hoge grondwaterstand in relatie tot hun oogst. En een nabij gelegen natuurgebied komt misschien juist water tekort. Hoe houd je al die wensen en belangen in balans? Of een ander voorbeeld: in tijden van langdurige droogte volgt soms een bewateringsverbod. Dat kan in het belang zijn van de algehele watervoorziening, maar dat kan de nekslag zijn voor een agrarisch ondernemer. Bij een dergelijke situatie mag de agro-sector niet aan het kortst eind trekt. Dat mag niet. Nu afspraken maken over wie de lasten moeten dragen en niet pas op het moment van een schade.”

We spraken over de glastuinbouw, welke andere ontwikkelingen zie je breder in de agrarische sector?

“In wat wij noemen de open teelt, daar is nieuw de Brede Weerverzekering voor ontwikkeld. We zien dit jaar als een soort leerjaar. We zijn in nauw overleg met de boeren en onze gewassentaxateurs of zo’n weerverzekering voldoet aan hun behoefte. Samen met het ministerie kijken we naar de subsidieregeling. We zullen zien of dit uiteindelijk voldoende aansluit. En bij de veehouderij zie je dat vooral temperatuurstijging voor nieuwe uitdagingen zorgt. Concreet: het wordt steeds warmer in de stal. Hoe houd je daar het stalklimaat onder controle? Je kunt koelinstallaties aanbrengen, maar die brengen ook weer risico’s met zich mee, zoals uitval door bijvoorbeeld blikseminslag of inductie. Een ander zorgpunt is de introductie van nieuwe ziektes. Een ander klimaat brengt ander type ziektes met zich mee. Wat kunnen we hieraan doen met preventieve maatregelen? Hoe kun je dit voorkomen? Want bij uitbraak van een ziekte hebben we ook te maken met vervoerverboden en mogelijke stagnatie van de export van vlees. Is dit te verzekeren in relatie tot het risico?”

Je stelt nu zelf de vraag: is dit te verzekeren? Geef zelf het antwoord maar!

“We zullen er aan moeten wennen dat niet alles klakkeloos te verzekeren is. Tenminste; wil het een duurzaam en betaalbaar systeem blijven. Ik geloof heilig in een actief risicomanagement. Gezamenlijk, met alle betrokken partijen. Wat zijn de risico’s? Welke preventiemaatregelen zijn mogelijk? Hoe verklein je de risico’s? Wie heeft welke rol hierbij. Onder aan de streep gaat het om de leveringszekerheid en daarmee de continuïteit van het bedrijf van de boer of tuinder. Kan hij onder alle omstandigheden blijven leveren? Verzekeren kan een bijdrage leveren aan financiële zekerheid. Maar het is niet de heilige graal.”
 

“Ik ben een activist, maar ik verpak mijn boodschap in allerlei vormen om zo mensen opnieuw kennis te laten maken met de kracht van plantaardig eten. Planten zijn helers, voeders en brengers van zuurstof.”

“Ik ben zelf geen klimaatexpert, maar als je geen vlees meer eet lever je een behoorlijke bijdrage aan de duurzaamheid.”

“Vanaf mijn tiende jaar wilde ik geen dieren meer eten. Toen ontdekte ik het koninkrijk van de planten en experimenteerde er gelijk op los met granen, peulvruchten, zaden, groente, fruit, kruiden, noten en wieren. Vanaf mijn 20^ste besloot ik alleen nog maar op planten te leven.”

“Mensen zeiden: ‘word je zo niet ziek? Krijg je geen bloedarmoede? Je zult niet de eerste zijn...’ Maar ik werd niet ziek. Ik ben kerngezond en zit barstensvol energie. Alles wat je in ander voedsel vindt, vind je namelijk ook in planten.”

“Er is in vijftien jaar tijd veel gebeurd. Toen ik pas begon, merkte ik dat er heel weinig bekend was over veganisme. Een veganist was vooral een boze activist, die op worteltjes kauwde en tofu at. Mensen stonden al helemaal niet open voor mijn verhaal. Ik was weird.”

“Pas toen Al Gore met The Incovenient truth kwam, werd de deur naar duurzaamheidsland én het veganisme geopend. De laatste twee jaar is het zelfs van de straat geworden. Wie nu de vega-business instapt, heeft een gouden toekomst.”

“Wij leverden onze zeewierburger al aan 120 restaurants en verkopen ze deze zomer op veel festivals. En tatatatatááá over twee weken openen we ons eerste restaurant: The Dutch Weed Burger Joint, waar je allerlei plantaardige fast food eet verrijkt met zeewier.”

“Zeewier heeft dezelfde soort eiwitten als rundvlees en bevat Omega 3 in zijn meest pure vorm. Daarnaast is het rijk aan ijzer en calcium. Bovendien kun je het duurzaam telen op open zee, zonder verspilling van landbouwgrond of zoet water en zonder uitstoot van Co2. Sterker nog zeewier neemt C02 op en stoot zuurstof uit.”

“Mijn hart breekt elke dag een beetje. Ik zou graag willen geloven dat het niet zo is, maar het gaat zo slecht met het klimaat. Ik ben een kind van de jaren ’80. Toen had je de zure regen en smog, het waren de eerste tekenen, maar nu zie je pas de echte grote veranderingen. Als ik alleen al kijk wat er in de oceanen gebeurt, complete volksstammen dieren zijn aan het verdwijnen en hele systemen sterven uit omdat de mens zo nodig iets wil.”

“Milieudeskundige Pier Vellinga zei tegen mij, hij is een enorme scepticus: ‘Ik begrijp jouw plantaardige verhaal wel, maar nu moeten de mensen het nog gaan snappen. De enige manier waarop je dat echt doet, is ze te laten proeven. Te laten proeven hoe verdomd lekker plantaardig voedsel kan zijn.’ En ik moet daarin pragmatisch zijn, minder vlees eten, en meer planten, is al fantastisch.”

“4,5 miljard dieren worden jaarlijks gedood voor consumptie en je wilt niet weten hoeveel liter water en landbouwgrond daarvoor wordt verspild. Dan zwijg ik nog maar over de CO2-uitstoot. Geen vlees meer eten is fundamenteel voor het klimaatprobleem.”

“Daarom hoop ik dat mensen gaan inzien dat alles wat je lekker vindt ook veganistisch kan worden gemaakt.”